સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઇસ્ટ) માં ઇરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા ભયાનક અને વિનાશક સૈન્ય સંઘર્ષની વચ્ચે ગ્લોબલ ડિફેન્સ સેક્ટરમાંથી એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને સનસનાટીભર્યો સત્તાવાર અહેવાલ સામે આવ્યો છે. આ ભીષણ યુદ્ધમાં મિત્ર દેશ ઇઝરાયલનું હવાઇ હુમલાઓથી રક્ષણ કરવા જતાં સુપરપાવર અમેરિકા પોતે જ બહુ મોટી વહીવટી અને લશ્કરી મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયું છે. યુદ્ધના લોજિસ્ટિક્સ ડેટા અનુસાર, અમેરિકાએ ઇરાનની તોતિંગ મિસાઇલોને હવામાં જ નષ્ટ કરવા માટે પોતાની એડવાન્સ એર ડિફેન્સ મિસાઇલોનો એટલો મોટો જથ્થો આડેધડ વાપરી નાખ્યો છે કે હવે તેના પોતાના જ વ્યૂહાત્મક શસ્ત્રાગાર (મિલીટ્રી સ્ટોક) ની સુરક્ષા અને સક્ષમતા પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટા સવાલો ઉભા થવા લાગ્યા છે.

સંરક્ષણ મંત્રાલયના ગુપ્ત સોર્સના હવાલાથી બહાર આવેલા આંકડા દર્શાવે છે કે, આ ભયાનક ઓપરેશન દરમિયાન અમેરિકાએ પોતાની સૌથી મોંઘી અને એડવાન્સ ગણાતી 200 થી વધુ ‘THAAD’ (થાડ) ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલો દાગી દીધી છે. આ ઉપરાંત પૂર્વી ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં તૈનાત અમેરિકન નૌસેનાના તોતિંગ યુદ્ધજહાજો પરથી પણ 100 થી વધુ અત્યંત આધુનિક SM-3 અને SM-6 મોડેલના ઇન્ટરસેપ્ટર્સ લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, જે દેશ પર સીધો હુમલો થયો હતો તે ઇઝરાયલે પોતે પોતાની એરો (Arrow) સિસ્ટમમાંથી 100 થી ઓછી અને ડેવિડ્સ સ્લિંગમાંથી માત્ર 90 જેટલી મિસાઇલો છોડીને પોતાનો પર્સનલ સ્ટોક સુરક્ષિત રાખ્યો છે, જ્યારે અડધાથી વધુ બોજ અમેરિકાએ વેઠ્યો છે.

લશ્કરી વિશ્લેષક કેલી ગ્રીકોના જણાવ્યા અનુસાર, જાહેર પ્લેટફોર્મ પર ગમે તેવા મોટા વહીવટી દાવા કરાય, પરંતુ ઇરાનની બેલિસ્ટિક મિસાઇલોને હવામાં તોડી પાડવાનો વાસ્તવિક બોજ અમેરિકાના માથે આવતા પેન્ટાગનનો લગભગ 50% ટકા મિસાઇલ સ્ટોક સરેઆમ સાફ થઈ ગયો છે. હવે અમેરિકા પાસે સંરક્ષણ માટે માત્ર 200 જેટલી જ થાડ મિસાઇલો બચી હોવાની કાનૂની આશંકા છે. ચિંતાની સૌથી મોટી બાબત એ છે કે અમેરિકી ડિફેન્સ કંપનીઓની મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉત્પાદન ક્ષમતા એટલી ઝડપી નથી કે આ ખાલી થયેલા તોતિંગ જથ્થાને આગામી ટૂંકા ગાળામાં ઓનલાઇન ઓર્ડર આપીને ફરીથી સત્વરે ભરી શકાય, જેના લીધે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઇ ગઇ છે.

અમેરિકાના શસ્ત્રાગારમાં આવેલી આ અણધારી નબળાઈના કારણે એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં તેના કાયમી સાથી દેશો જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયાની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ છે, કારણ કે આ બંને દેશો પોતાના સૈન્ય પ્રોટેક્શન માટે અમેરિકાની એર ડિફેન્સ ક્ષમતાના સોર્સ પર જ સંપૂર્ણ નિર્ભર છે. જો આગામી સમયમાં આર્થિક મંદી વચ્ચે ચીન તાઈવાન પર હુમલો કરે અથવા ઉત્તર કોરિયા ન્યુક્લિયર એક્ટ હેઠળ કોઈ નવું સૈન્ય સંકટ ઊભું કરે, તો અમેરિકા તેમને આ મિસાઇલ પ્રોટેક્શન પૂરું પાડી શકશે કે કેમ તે બાબતે ઇન્ટરનેશનલ ડિપ્લોમસીમાં બહુ મોટો સસ્પેન્સ સર્જાયો છે. સાયબર સેલ પણ આ બદલાતા સૈન્ય ડેટાબેઝ પર લાઈવ નજર રાખી રહ્યું છે.

સંરક્ષણ અહેવાલોમાં કડક ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઇરાન વિરૂદ્ધ ફરીથી કોઈ નવી કાનૂની લશ્કરી કાર્યવાહી કે આક્રમક જવાબી હુમલો શરૂ કરશે, તો અમેરિકાના આ મર્યાદિત મિસાઇલ સ્ટોક પર અસહ્ય દબાણ આવશે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ખોરવાઈ જશે. જો કે, આ તોતિંગ વિવાદ વચ્ચે પેન્ટાગનના સત્તાવાર પ્રવક્તા શૉન પાર્નેલે ડિજિટલ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે, મિસાઇલ ઇન્ટરસેપ્ટર એ સમગ્ર સંરક્ષણ પ્રણાલીનો એક નાનો ભાગ માત્ર છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલે સંયુક્ત રીતે આ યુદ્ધનો આર્થિક બોજ ઉઠાવ્યો છે અને વૉશિંગ્ટન પ્રશાસન કોઈપણ વૈશ્વિક કટોકટીમાં પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કરવા માટે કલમો હેઠળ 100% ટકા સક્ષમ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સૈન્ય સહાય અને શસ્ત્ર નિયંત્રણ માર્ગદર્શિકા

વૈશ્વિક યુદ્ધની સ્થિતિમાં વિવિધ દેશોને પૂરી પાડવામાં આવતી સૈન્ય સહાયના કારણે પોતાના રાષ્ટ્રીય શસ્ત્રાગાર ખાલી ન થાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જળવાઈ રહે તે માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યૂહાત્મક અભ્યાસ બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ કોઈપણ સુપરપાવર દેશે વિદેશી સંઘર્ષોમાં મિસાઈલ કે શસ્ત્રોનો પુરવઠો મોકલતા પહેલાં પોતાના સેન્ટ્રલ ડિફેન્સ ડેટાબેઝ અને લોજિસ્ટિક્સનો પ્રોફાઇલ રિપોર્ટ ઓનલાઇન કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ સબમિટ કરવો ફરજિયાત રહેશે જેથી આર્થિક મંદીથી બચી શકાય. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે સક્ષમ મંજૂરી વિના શસ્ત્રોની કાળાબજારી રોકવા માટે દરેક એરપોર્ટ અને બંદરો પર કલેક્ટર કચેરીઓ દ્વારા લાઈવ મોનિટરિંગ કરવું અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારી સપ્લાય કંપનીઓ વિરૂદ્ધ એક્ટ હેઠળ કડક એફઆઈઆર (FIR) નોંધી તોતિંગ દંડ વસૂલવામાં આવશે.