સિટી ન્યુઝ @ જામનગર

વૈશ્વિક વ્યાપારી બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્લોબલ પોલિટિક્સના ગલિયારાઓમાં ક્યારે કયો શક્તિશાળી દેશ કોનો પરમ મિત્ર બની જાય અને કોની પાસેથી તેલની કોમર્શિયલ આયાત અચાનક વધી જાય તે કહેવું અત્યંત મુશ્કેલ છે. મિડલ ઇસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં ચાલી રહેલા ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષ અને સમુદ્રી દરિયાઈ રસ્તાઓ પર વધતા જતા સશસ્ત્ર તણાવની વચ્ચે, ભારતે પોતાના રાષ્ટ્રીય ઉર્જા હિતોની કાનૂની રક્ષા કરવા માટે એક બહુ મોટો અને ચોંકાવનારો આખો સપ્લાય રૂટ બદલી નાખ્યો છે. દેશના પરંપરાગત ઓઇલ સપ્લાયર્સ ગણાતા સાઉદી અરેબિયા અને સુપર પાવર અમેરિકાને બજારની રેસમાં ઘણા પાછળ છોડીને હવે લેટિન અમેરિકન દેશ વેનેઝુએલા ભારતનો ઓફિશિયલ ત્રીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાયર દેશ બનીને ઉભરી આવ્યો છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય એનર્જી કાર્ગો ટ્રેકિંગ એજન્સી 'Kpler' ના તાજેતરના સત્તાવાર ડેટાબેઝ આંકડા અનુસાર, ચાલુ વર્ષના મે મહિનામાં વેનેઝુએલાએ ભારત દેશની ઓઇલ કંપનીઓને દરરોજ અંદાજે 4,17,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય કરીને નવો વ્યાપારી રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. આ તોતિંગ આંકડો અગાઉના એપ્રિલ મહિનામાં માત્ર 2,83,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ જેટલો જ લાઈવ હતો. વૈશ્વિક ટ્રેડ માર્કેટ માટે સૌથી આશ્ચર્યની વહીવટી બાબત એ છે કે, આ અણધાર્યા આર્થિક ઉછાળા પહેલાના સતત 9 નવ મહિના સુધી ભારતે કાનૂની પ્રતિબંધો અને વિવિધ નીતિઓના લીધે વેનેઝુએલા પાસેથી ઇંધણનું એક પણ ટીપું ખરીદ્યું નહોતું. પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમતો અને સંજોગો બદલાતા જ સોર્સ પ્રોફાઈલ આખી ચેન્જ થઈ ગઈ છે.

વેનેઝુએલાના ક્રૂડ ઓઇલના આ આકાશી વેચાણ પાછળનું મુખ્ય વ્યાપારી કારણ વૈશ્વિક બજારના અન્ય ઓઇલ ગ્રેડ કરતાં તેની અત્યંત 'આકર્ષક અને સસ્તી કિંમત' હોવાનું મનાય છે. જો કે, વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ ઓઇલ કુદરતી રીતે ભારે, ગીચ અને વધુ પડતા સલ્ફરના તોતિંગ પ્રમાણવાળું હોય છે, જેને શુદ્ધ કરીને પેટ્રોલ-ડીઝલ બનાવવું કોઈપણ સામાન્ય રિફાઇનરી માટે ટેકનિકલ રીતે અશક્ય છે. પરંતુ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) ની ગુજરાતના જામનગરમાં આવેલી વિશ્વની સૌથી મોટી એડવાન્સ રિફાઇનરી આવી જટિલ કેમિકલ પ્રોસેસિંગ સિસ્ટમ માટે જ વૈશ્વિક સ્તરે જાણીતી છે. જામનગર પ્લાન્ટના હાઇ-ટેક સેટઅપના લીધે જ આ સસ્તા તેલનો તોતિંગ જથ્થો ખરીદવાનો આર્થિક માર્ગ ભારત માટે લાઈવ સાફ થયો છે.

બીજી તરફ, ગૂગલ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ ટ્રેડ રિપોર્ટ અનુસાર, રશિયા અને યુએઈ (UAE) હજુ પણ ભારતના કાયમી, અડીખમ અને સૌથી ભરોસાપાત્ર ઓઇલ પાર્ટનર તરીકે પ્રથમ બે સ્થાનો પર યથાવત છે, જ્યારે તે પછી ત્રીજા ક્રમે વેનેઝુએલાની એન્ટ્રી થતાં સત્તાધારી સાઉદી અરેબિયા હવે ચોથા સ્થાન પર સરકી ગયું છે. ગત ફેબ્રુઆરી મહિનામાં જ્યારે ઈરાન ક્ષેત્રમાં યુદ્ધ સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં સુધી સાઉદી અરેબિયા ભારતનું ત્રીજું સૌથી મોટું ઓફિશિયલ સપ્લાયર હતું. પરંતુ સાઉદી પ્રશાસને વૈશ્વિક કટોકટીનો ફાયદો ઉઠાવી પોતાના તેલની કિંમતો આક્રમક રીતે ઊંચી રાખતાં ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અને પુરવઠા બોર્ડ દ્વારા તેનાથી વહીવટી અંતર જાળવવાનો કડક નિર્ણય લેવાયો હતો.

આ વ્યાપારી નીતિના લીધે સાઉદીની ઓઇલ સપ્લાય મે મહિનામાં સીધી અડધી થઈને માત્ર 3,40,000 બેરલ પ્રતિ દિવસના ન્યૂનતમ સ્તર પર આવી ગઈ છે. ભારત દેશ પોતાની દૈનિક રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતનું 80% ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે, તેથી જ્યાંથી સૌથી સસ્તું અને ગુણવત્તાયુક્ત બળતણ મળે ત્યાંથી ખરીદી કરવી એ ભારતની આર્થિક મજબૂરી અને વહીવટી સમજદારી બંને છે. હાલમાં ભારતીય સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આસમાને હોવાથી, રૂપિયો નબળો પડતાં અને મોંઘવારી વધતા રિઝર્વ બેંકની ચિંતા વધી છે. આવા કપરા સમયમાં વેનેઝુએલાનું આ સસ્તું તેલ ભારતીય રિફાઇનરીઓ અને દેશના સમગ્ર સેન્ટ્રલ અર્થતંત્ર માટે એક સંજીવની અમૃત સમાન સાબિત થઈ શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ આયાત અંગે નવી વહીવટી માર્ગદર્શિકા

વૈશ્વિક યુદ્ધની સ્થિતિમાં દેશની ઊર્જા સુરક્ષા જાળવવા અને ડોલર સામે રૂપિયાના અવમૂલ્યનને રોકવા માટે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા ઓઇલ રિફાઇનરીઓ માટે એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ રિલાયન્સ અને અન્ય જાહેર ક્ષેત્રની તેલ કંપનીઓએ વિદેશી ઓઇલ સપ્લાયર્સ સાથે લાંબા ગાળાના વ્યવસાયિક કરાર (એક્ટ) કરતા પહેલાં કિંમતોના લોજિસ્ટિક્સ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ સોર્સનો ડેટાબેઝ સેન્ટ્રલ કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ ઓનલાઇન સબમિટ કરવો 100% ફરજિયાત રહેશે જેથી આર્થિક મંદીથી બચી શકાય. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે સસ્તા ક્રૂડ ઓઇલના આર્થિક ફાયદા સીધા ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવા માટે કલેક્ટર કચેરીઓ દ્વારા પેટ્રોલ પંપોના આંકડા લાઈવ મોનિટર કરવામાં આવે અને કોઈપણ કટોકટીમાં તેલના જથ્થાની સંગ્રહખોરી કરનાર વેપારીઓ વિરૂદ્ધ કાનૂની આકરા પગલાં ભરી કડક દંડ વસૂલવામાં આવશે.