સિટી ન્યુઝ @ ધર્મ 

સંકટમોચન હનુમાનજી ભારતીય સનાતન પરંપરામાં અતુલિત બળ, બુદ્ધિ અને અનન્ય રામભક્તિના પ્રતીક તરીકે પૂજાય છે. હનુમાન ચાલીસામાં ગોસ્વામી તુલસીદાસજી તેમને 'શંકરસુવન કેસરીનંદન' તરીકે સંબોધે છે. પૌરાણિક ગ્રંથો અને શાસ્ત્રોમાં હનુમાનજીના પ્રાગટ્ય તેમજ તેમના વિવિધ નામો પાછળ અત્યંત રોચક અને દિવ્ય કથાઓ વર્ણવવામાં આવી છે.

શિવ પુરાણની શતરુદ્ર સંહિતા અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુના દિવ્ય મોહિની સ્વરૂપના દર્શન વખતે ભગવાન શંકરનું તેજ સ્ખલિત થયું હતું. સપ્તર્ષિઓએ તે દિવ્ય તેજને પવિત્ર પર્ણોમાં ગ્રહણ કરી, રામકાર્ય અર્થે વાનર સ્વરૂપમાં પ્રગટ થવા માટે માતા અંજનાના કાન દ્વારા ગર્ભરૂપે સ્થાપિત કર્યું હતું. શિવજીના અંશ અને તેજમાંથી પ્રગટ થયેલા રુદ્રાવતાર હોવાને કારણે હનુમાનજીને 'શંકરસુવન' (શિવજીના પુત્ર) કહેવામાં આવે છે. વળી, તેઓ વાનરરાજ કેસરી અને માતા અંજનાના ઘરે સંતાનરૂપે અવતર્યા હોવાથી તેમને 'કેસરીનંદન' અને 'અંજનીપુત્ર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

સ્કંદ પુરાણના વૈષ્ણવ ખંડ મુજબ, અંજના દેવીએ સંતાનપ્રાપ્તિ માટે મતંગ મુનિની સલાહથી વૃષભાચળ પર્વત પર વાયુદેવની કઠોર તપસ્યા કરી હતી. વાયુદેવે પ્રસન્ન થઈને દિવ્ય સંકલ્પથી અંજના માતાને અજેય અને મહાપરાક્રમી પુત્રનું વરદાન આપ્યું, જેથી તેઓ 'વાયુપુત્ર' કે 'મારુતિનંદન' પણ કહેવાયા. અન્ય એક કથા મુજબ, રાજા દશરથના પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞની ખીરનો એક ભાગ ગીધ દ્વારા ઊડીને તપ કરી રહેલા માતા અંજનાની અંજલિમાં પડ્યો હતો, જે ગ્રહણ કરવાથી હનુમાનજીનો જન્મ થયો હતો.

બાળપણમાં સૂર્યદેવને લાલ ફળ સમજી ગળી જવાના પ્રસંગે દેવરાજ ઇન્દ્રએ કરેલા વજ્રના પ્રહારથી તેમની દાઢી (હનુ) પર નિશાન બન્યું હતું, જેના કારણે દેવોએ તેમને 'હનુમાન' નામ આપી અદભુત શક્તિઓના આશીર્વાદ આપ્યા હતા.

હનુમાનજીના પ્રાગટ્યનું રહસ્ય

શિવ પુરાણ અનુસાર મહાદેવના તેજ અને સપ્તર્ષિઓના સંકલ્પથી જન્મ થતાં હનુમાનજી 'શંકરસુવન' કહેવાયા, જ્યારે વાનરરાજ કેસરીના ઘરે અવતરણ પામવાથી તેઓ 'કેસરીનંદન' તરીકે ઓળખાયા. વાયુદેવની કૃપાથી પ્રગટ થયેલા રુદ્રાવતાર હનુમાનજી બળ, બુદ્ધિ અને રામભક્તિના પરમ આરાધ્ય દેવ છે.