આજના આધુનિક અને ફાસ્ટ લાઈફસ્ટાઈલ યુગમાં સવારે ઉઠતાની સાથે જ અથવા ઓફિસના કામકાજ દરમિયાન રિફ્રેશ થવા માટે નિયમિત કોફી પીવાનું ચલણ ખૂબ વધી ગયું છે. જોકે, હેલ્થ સેક્ટરના નિષ્ણાતો અને વૈજ્ઞાનિકો માટે આ આદત સતત ચિંતા અને સંશોધનનો વિષય રહી છે. પ્રખ્યાત આંતરરાષ્ટ્રીય મેડિકલ જર્નલ 'નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ' માં પ્રકાશિત થયેલા એક અત્યંત ચોંકાવનારા અને નવા અભ્યાસમાં મોટો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે, રેગ્યુલર કોફી પીવાથી મનુષ્યના આંતરડાના માઇક્રોબાયોમ, શરીરની આંતરિક કાર્યપ્રણાલી અને માનસિક તેમજ બૌદ્ધિક ક્ષમતાઓમાં ગંભીર ફેરફાર થઈ શકે છે.

સંશોધકોએ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી તૈયાર કરેલા તેમના સત્તાવાર રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, માનવ શરીર પર કોફીની અસર માત્ર તેમાં રહેલા લોકપ્રિય તત્વ 'કેફીન' સુધી જ સીમિત નથી. વાસ્તવમાં, કોફી માનવ શરીરમાં આંતરડા અને મગજ વચ્ચેના સૌથી સંવેદનશીલ જોડાણ એટલે કે 'માઇક્રોબાયોટા-ગટ-બ્રેન એક્સિસ' (Microbiota-Gut-Brain Axis) ને પણ સીધી રીતે પ્રભાવિત કરે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, જૈવિક વિજ્ઞાન મુજબ આ પ્રણાલી આપણા સમગ્ર શરીર અને મુખ્ય મગજ વચ્ચે પરસ્પર હાઈટેક કમ્યુનિકેશન (સંદેશાવ્યવહાર) નું મુખ્ય કામ કરે છે.

આ ગહન શારીરિક અભ્યાસ મુજબ, જે નાગરિકો નિયમિત ધોરણે વધુ પ્રમાણમાં કોફી પીવે છે, તેમના આંતરડામાં 'ક્રિપ્ટોબેક્ટેરિયમ' (Cryptobacterium) અને 'એગરથેલા' (Eggerthella) જેવા કેટલાક ખાસ પ્રકારના બેક્ટેરિયાનું પ્રમાણ સામાન્ય લોકો કરતા ઘણું વધારે જોવા મળ્યું હતું. આ બેક્ટેરિયાના અતિશય વધારા સાથે જ મગજ માટે કેટલાક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ગણાતા મેટાબોલાઇટ્સ અને ન્યુરોટ્રાન્સમીટર, ખાસ કરીને માનસિક શાંતિ જાળવતા 'ગામા-એમિનોબ્યુટીરિક એસિડ' (GABA) ના સ્તરમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે ચિંતાજનક બાબત છે.

તબીબી પરીક્ષણો દરમિયાન એવું પણ રસપ્રદ તારણ સામે આવ્યું છે કે, જે લોકો નિયમિત કોફી પીવાના આદિ છે તેમના વર્તનમાં વધુ આવેગશીલતા (Impulsivity) અને અતિશય ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી હતી. તેની સરખામણીમાં જે લોકો બિલકુલ કોફી નથી પીતા, તેમની યાદશક્તિ (મેમરી પાવર) અને નિર્ણય શક્તિ ઘણી વધુ સ્માર્ટ અને લોન્ગ-લાસ્ટિંગ હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. જોકે, સંશોધકોએ એક રાહત આપતી વિગત એ પણ નોંધી છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ કોફીનું સેવન કાયમી ધોરણે બંધ કરી દે, તો તેના આંતરડાના માઇક્રોબાયોમમાં થયેલા આ તમામ ફેરફારો સમય જતાં ફરીથી કુદરતી રીતે સામાન્ય (નોર્મલ) થઈ શકે છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ ઓળખ્યા 9 મુખ્ય તત્વો: સંતુલિત માત્રા જ ઉત્તમ ઉપાય

આ અદભુત સંશોધન દરમિયાન લંડનના અગ્રણી વૈજ્ઞાનિકોએ માનવ શરીરમાં સક્રિય એવા 9 મુખ્ય મેટાબોલાઇટ્સની ઓળખ કરી છે, જેમાં કેફીન, થિયોફિલીન અને કેટલાક ખાસ ફિનોલિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે. આ રાસાયણિક તત્વો સીધા આંતરડાના બેક્ટેરિયા અને મગજના ન્યુરોલોજીકલ કાર્યો વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધને વધુ મજબૂત બનાવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કોફી છોડ્યા બાદ ફરીથી તેનું સેવન શરૂ કરે તો આ તમામ ફેરફારો અને અસરો રાતોરાત ફરી પાછા ઉભરી આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે કોફીની અસરો ખૂબ જ જટિલ અને વ્યક્તિગત હોઈ શકે છે, તેથી દરેક નાગરિકે પોતાના શરીરની ક્ષમતા અને ડોક્ટરી સલાહ મુજબ જ હંમેશા અત્યંત સંતુલિત માત્રામાં જ કોફી પીવી જોઈએ.