ચીનથી ભારત સુધી ઈંધણ માટે મચી દોડધામ- કતારથી સપ્લાય બંધ થતા એશિયાઈ અર્થતંત્ર પર આર્થિક મંદીનું જોખમ

 પાકિસ્તાનમાં પેટ્રોલ માટે પંપ પર પોલીસ તૈનાત- સિંગાપોરમાં વીજળી બચાવવા એસીના તાપમાન પર પણ અંકુશ; સંકટ ઘેરાયું

હોર્મુઝનો પેંચ નહીં ઉકેલાય તો ફેક્ટરીઓ થશે બંધ- ચીને કોલસા પ્રોજેક્ટ્સ જીવંત કર્યા; ભારતના કરોડો બેરલ ક્રૂડના નવા કરાર

મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા બે મહિનાથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષે એશિયાઈ દેશોની અર્થવ્યવસ્થાને પાયમાલીના આરે લાવી દીધી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગ પરથી ઓઇલ અને LNG ની સપ્લાય સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ જતાં ચીનથી લઈને પાકિસ્તાન સુધીના દેશો ગંભીર ઊર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર ઇંધણ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની માઠી અસર તાઇવાનની સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇન અને ભારત-થાઇલૅન્ડના ચોખાના ઉત્પાદન સુધી પહોંચી ગઈ છે. નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલશે તો સમગ્ર એશિયા પ્રશાંત ક્ષેત્ર આર્થિક મંદીના ખપ્પરમાં હોમાઈ જશે.

પાકિસ્તાનમાં આ ઉર્જા સંકટની સ્થિતિ અત્યંત દયનીય અને ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 14 કલાક સુધીના પાવર કટને કારણે જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે. કતારથી આવતો ગેસ સપ્લાય બંધ થતાં પાકિસ્તાન સરકારે ઇંધણ બચાવવા માટે અઠવાડિયામાં માત્ર ચાર દિવસ કામ કરવાના અને સરકારી વાહનોના ક્વોટામાં 50 ટકા કાપ મૂકવા જેવા અત્યંત કડક પગલાં ભર્યા છે. બીજી તરફ, ભારત અને ચીન જેવા મોટા આયાતકારો પોતાના વ્યૂહાત્મક ભંડારનો ઉપયોગ કરવાની સાથે રશિયા અને વેનેઝુએલા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો પાસેથી વધારાનો સપ્લાય મેળવવા પ્રયત્નશીલ છે.

જાપાન અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો પણ આ સંકટમાંથી બચવા માટે પરંપરાગત નીતિઓ ત્યાગીને આકરા નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે. પોતાની જરૂરિયાત માટે સંપૂર્ણપણે મધ્ય પૂર્વ પર નિર્ભર રહેતા જાપાને તેના બંધ પડેલા પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ ફરી ચાલુ કર્યા છે, જ્યારે સિંગાપોર અને મલેશિયાએ ઇંધણ સબસિડી અને વપરાશ પર સખત મર્યાદાઓ લાદી દીધી છે. સિંગાપોરમાં વીજળી બચાવવા માટે એસીના તાપમાન પર પણ કાયદાકીય અંકુશ મૂકવામાં આવ્યો છે. મલેશિયામાં સ્થિતિ એટલી હદે વણસી છે કે પેટ્રોલની તસ્કરી રોકવા માટે પંપ પર પોલીસ અને સેના તૈનાત કરવાની ફરજ પડી છે.

આર્થિક નિષ્ણાતો અને સુરક્ષા એજન્સીઓ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે, જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વધુ લાંબો સમય બંધ રહેશે, તો એશિયામાં માત્ર ઉર્જા જ નહીં પણ ખાદ્ય અને ખાતરની કિંમતોમાં અસહ્ય વધારો થશે. હોર્મુઝનો આ મામલો જો વહેલી તકે નહીં ઉકેલાય તો ફેક્ટરીઓની ઉત્પાદન ગતિ ધીમી પડશે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે. હાલમાં એશિયાઈ દેશો પાસે માત્ર વ્યૂહાત્મક ભંડાર અને ઘરેલું ઊર્જા ઉત્પાદન વધારવા સિવાય અન્ય કોઈ અસરકારક વિકલ્પ બચ્યો નથી. રશિયા દ્વારા આપવામાં આવતું ડિસ્કાઉન્ટ ઓઇલ પણ લોજિસ્ટિક્સના કારણે પૂરતું સાબિત થઈ રહ્યું નથી.

નિષ્કર્ષમાં, જો આગામી ત્રણ મહિનામાં આ સંકટનો કોઈ રાજદ્વારી કે સૈન્ય ઉકેલ નહીં આવે, તો એશિયામાં મોંઘવારી અને આર્થિક અસ્થિરતા અનિયંત્રિત સ્તરે પહોંચી શકે છે. ભારત માટે વેનેઝુએલા પાસેથી કરોડો બેરલ ક્રૂડ ખરીદવાના કરાર એક આશાનું કિરણ છે, પરંતુ શિપિંગ કોસ્ટ અને સુરક્ષિત માર્ગની ઉપલબ્ધતા હજુ પણ મોટો પ્રશ્ન છે. એશિયાના ગ્રોથ એન્જિન ગણાતા ભારત અને ચીન માટે આ કટોકટી માત્ર આર્થિક જ નહીં પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો વિષય બની ગઈ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું મહત્વ જોતા વિશ્વ સત્તાઓએ હવે આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવો અનિવાર્ય બન્યો છે.