સિટી ન્યુઝ @ મુંબઈ

ભારતીય સિને જગત અને બોલિવૂડ મ્યુઝિક ઇન્ડસ્ટ્રીના ગલિયારાઓમાં સંગીતની મૌલિકતા અને ગીતોની કથિત ચોરી (પ્લેજિયરિઝમ) ને લઈને ફરી એકવાર બહુ મોટો અને સનસનાટીભર્યો વ્યાપારી વિવાદ સત્તાવાર રીતે સામે આવ્યો છે. મોસ્ટ અવેટેડ ફિલ્મ 'કોકટેલ ટૂ' (Cocktail 2) ના તાજેતરમાં જ રીલિઝ થયેલા નવા ચર્ચિત ગીત 'માશૂકા' ની ધૂન અન્ય વિદેશી ટ્રેકમાંથી બેઠ્ઠી ઉઠાવી લેવામાં આવી હોવાના ગંભીર આક્ષેપો ઓનલાઇન થતાં જ દેશના સુપ્રસિદ્ધ સંગીતકાર પ્રીતમ સરેઆમ નારાજ થઈ ગયા છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના આક્ષેપોના લીધે ફિલ્મ પ્રોડક્શનના લોજિસ્ટિક્સ અને પબ્લિસિટી ડેટાબેઝ પર તોતિંગ અસર પડી છે, જેના પગલે પ્રીતમે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પર્સનલ પોસ્ટ મૂકીને ટ્રોલર્સ સામે આકરો પલટવાર કર્યો છે.

આ સંગીત વિવાદના મુખ્ય સોર્સ અને ઇન્ટરનેટ ટ્રેન્ડ્સ પર નજર કરીએ તો, નેટીઝન્સ દ્વારા એવો સખત દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે ફિલ્મનું આ પ્રાઇમ સોન્ગ વાસ્તવમાં વર્ષ 1993 માં રીલિઝ થયેલા એક પ્રખ્યાત ઇટાલિયન ગીતની સરેઆમ કોપી છે. સંગીતકાર પ્રીતમે પોતાની સત્તાવાર એક્સ (X) અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પ્રોફાઇલ પર આક્રોશ ઠાલવતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કીધું છે કે, આ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં મારો એક નવો ટ્રેક પણ રીલિઝ થાય કે તરત જ કેટલાક સ્વયંઘોષિત મ્યુઝિક ડિટેક્ટિવ્સ (સંગીતના જાસૂસો) સાયબર સ્પેસમાં એક્ટિવ થઈ જાય છે. આ કટોકટીના તબક્કે તો મારે આ બિન-જરૂરી આક્ષેપો કરનારા લોકોને એટલું જ કહેવું છે કે તમે બધા વાસ્તવમાં મારી ફ્રી અને 'અનપેઇડ પીઆર ટીમ' (PR Team) છો જે મારું મફત પ્રમોશન કરી રહ્યા છો.

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ગૂગલ પર ટ્રેન્ડ થઈ રહેલી અસંખ્ય સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સમાં ઉત્સાહી યુઝર્સ દ્વારા બંને ગીતોની ક્રોસ-ચેકિંગ કરતી એક પછી એક ઓડિયો અને વિડીયો ક્લિપ લાઈવ રજૂ કરવામાં આવી છે. આ ઓનલાઇન ડેટાબેઝ વિશ્લેષણમાં બંને ગીતોના રિધમ, બીટ્સ અને મ્યુઝિકલ નોટ્સ વચ્ચે બેહદ અસાધારણ સામ્યતા હોવાનો કાનૂની દાવો કરવામાં આવ્યો છે. પ્રીતમના આ કડક ખુલાસા અને બચાવ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર સામાન્ય સંગીત પ્રેમીઓ તુરંત જ બે સ્પષ્ટ વૈચારિક છાવણીઓમાં વહેંચાઈ ગયા હતા, જેના લીધે આઇટી સેલ અને મ્યુઝિક બોર્ડના કંટ્રોલ રૂમ પર યુઝર્સની કમેન્ટ્સનો તોતિંગ ગ્રાફ લાઈવ નોંધાયો છે.

આ વિવાદમાં એક તરફ પ્રીતમના ડાય-હાર્ડ પ્રશંસકો અને સમર્થકો તેમના પક્ષમાં અડીખમ આવીને ઉભા રહી ગયા છે અને દલીલ કરી રહ્યા છે કે બે ગીતો વચ્ચે થોડી સામ્યતા હોવી તે માત્ર એક સામાન્ય સંયોગ અથવા ઇન્સ્પિરેશન (પ્રેરણા) હોઈ શકે છે, તેને ગેરકાયદેસર ચોરી ન કહી શકાય. પરંતુ, બીજી તરફ બળવાખોર નેટીઝન્સ અને ટીકાકારોએ બોલિવૂડ મેકર્સ પર આકરા પ્રહારો કરતા કીધું છે કે હિન્દી સિનેમા હંમેશા વિદેશી કલાકારોના અદભુત કન્ટેન્ટની માત્ર કૉપિ-પેસ્ટ વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓમાં જ વ્યસ્ત રહે છે, જે કાનૂની ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી રાઇટ્સ (IPR) અને ગ્લોબલ કૉપિરાઇટ એક્ટની કલમોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન છે.

આ હાઇપ્રોફાઇલ ઓડિયો લીકેજ અને ભડકાના પગલે 'કોકટેલ ટૂ' ફિલ્મના નિર્માતાઓ અને મ્યુઝિક લેબલ કંપની દ્વારા કલેક્ટર કચેરીના મનોરંજન વિભાગ સમક્ષ ઓનલાઇન પોર્ટલ દ્વારા પર્સનલ વિગતો સબમિટ કરાઈ છે કે આ ગીતના તમામ કાનૂની રાઇટ્સ 100% ટકા ઓફિશિયલ છે. ફિલ્મ આગામી દિવસોમાં મોટા પડદા પર રીલિઝ થવાની હોવાથી આ વ્યાપારી વિવાદ બોક્સ ઓફિસના એડવાન્સ બુકિંગ આંકડાઓને પ્રભાવિત ન કરે તે માટે પીઆર એજન્સીઓ મોનિટરિંગ કરી રહી છે. સક્ષમ સત્તાધારી બોર્ડે જણાવ્યું છે કે કટોકટીના સમયે કોઈપણ કલાકારની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડતી ખોટી અફવાઓ ફેલાવનાર સોશિયલ મીડિયા આઇડી (ID) સામે સાયબર ક્રાઇમ એક્ટ હેઠળ તોતિંગ દંડ ફટકારવા જેવી કડક વહીવટી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

મ્યુઝિક કૉપિરાઇટ અને ઓરિજિનલ કન્ટેન્ટ અંગે નવી વહીવટી માર્ગદર્શિકા

મનોરંજન ઉદ્યોગમાં ગીતો અને સંગીતની ચોરી અટકાવવા તેમજ સંગીતકારોના આર્થિક અને કાનૂની હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય તેમજ રાષ્ટ્રીય કૉપિરાઇટ પ્રોટેક્શન બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ કોઈપણ પ્રોડક્શન હાઉસ કે મ્યુઝિક ડાયરેક્ટરે નવું ગીત રીલિઝ કરતાં પહેલાં તેના ઓરિજિનલ હોવાનો સાયન્ટિફિક પ્રોફાઇલ રિપોર્ટ અને કાનૂની કરારનો ડેટાબેઝ સેન્ટ્રલ કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ ઓનલાઇન સબમિટ કરવો એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત રહેશે જેથી ભ્રષ્ટાચાર અટકે. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે સક્ષમ મંજૂરી વિના આંતરરાષ્ટ્રીય ધૂનની બેઠ્ઠી નકલ કરનારા સંગીતકારો સામે કૉપિરાઇટ ઇન્ફ્રિન્જમેન્ટ એક્ટ હેઠળ કડક એફઆઈઆર (FIR) નોંધી તોતિંગ દંડ વસૂલવો અને તે ગીતનો વ્યાપારી નફો તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવામાં આવશે.