ઉજ્જૈનમાં મૂર્તિ હટાવવા ભારે મશીનો, કેનની મદદ છતાં પ્રતિમા પોતાની જગ્યાએથી ખસી પણ નહીં

ધાર્મિક નગરી ઉજ્જૈનમાં સિંહસ્થ ૨૦૨૮ની તૈયારીઓના ભાગરૂપે રસ્તાઓ પહોળા કરવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. આ દરમિયાન કંઠાલ ચોકડી છત્રી ચોક માર્ગ પર આશરે ૧૦૦૦ વર્ષ જૂની ઊભેલા હનુમાનજીની પ્રતિમા વહીવટીતંત્ર માટે મોટો પડકાર બની ગઈ છે. પ્રતિમાને બીજે સ્થળે ખસેડવા માટે છેલ્લા ચાર દિવસમાં ચાર વખત પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ ભારે મશીનો અને કેનની મદદ છતાં પ્રતિમા પોતાની જગ્યાએથી સહેજ પણ હલી ન હતી. રસ્તો પહોળો કરવા માટે હનુમાન મંદિરના મુખ્ય ગર્ભગૃહ અને બહારના ભાગને હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. જોકે, પ્રતિમાને હાલ પૂરતી સુરક્ષિત રાખવા માટે કેનોપી ટેન્ટમાં રાખવામાં આવી છે. વહીવટીતંત્ર હવે આ પ્રતિમાને નજીકના ટાંકી ચોક પર સ્થાપિત કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. બીજી

તરફ સ્થાનિક લોકોએ પ્રતિમાને નુકસાન થવાની સ્થિતિમાં વહીવટીતંત્રને જવાબદાર ઠેરવવાની ચેતવણી આપી છે. લોકોનું કહેવું છે કે પ્રતિમા ખૂબ જ પ્રાચીન અને આસ્થા સાથે જોડાયેલી છે, તેથી તેને હટાવવામાં ઉતાવળ કરવી જોઈએ નહીં. વિક્રમ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વવિદ પ્રો. ડૉ. રమణ સોલંકીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રતિમા માળવાના ખાસ બેસાલ્ટ પથ્થરમાંથી બનેલી છે. તેની શિલ્પકળા પરમાર કાળ અને રાજા ભોજના શાસનકાળની માનવામાં આવે છે. એટલે કે પ્રતિમા આશરે ૧૦૦૦ વર્ષ જૂની હોઈ શકે છે. પ્રતિમા પર લાંબા સમયથી સિંદૂર ચઢાવવામાં આવતું હોવાથી તેની મૂળ બનાવટ સંપૂર્ણપણે દેખાતી નથી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારે મશીનોના ઉપયોગથી પ્રતિમામાં તિરાડ પડવાનો કે તેને નુકસાન પહોંચવાનો ખતરો છે.

ઢોઢ ફૂટ સુધી ખોદકામ કરાયું, હવે સ્કેનિંગ થશે

વહીવટીતંત્રે પ્રતિમાના નીચેના ભાગની સ્થિતિ સમજવા માટે લગભગ દોઢ ફૂટ સુધી ખોદકામ કર્યું છે. હવે પુરાતત્વ નિષ્ણાતો અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી પ્રતિમાના પાયા અને તેની આસપાસની માટીની તપાસ કરશે. વહીવટીતંત્ર ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ એટલે કે ASIની પણ મદદ લેવાની તૈયારીમાં છે. સ્કેનિંગ અને વૈજ્ઞાનિક તપાસનો રિપોર્ટ આવ્યા બાદ જ નક્કી કરવામાં આવશે કે પ્રતિમાને કેવી રીતે અને ક્યાં સ્થાનાંતરિત કરી શકાય છે.

આસ્થા અને વિકાસ વચ્ચે અટવાયો મામલો

મંદિરના પૂજારી મહેશ પંડિત અને સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે આ સ્થાન ૧૮પ૭ની ક્રાંતિ કરતાં પણ જૂનું છે. ચાર વખત પ્રયાસ કરવા છતાં પ્રતિમાનું ન હલવું લોકો આસ્થા સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે. કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે હનુમાનજી આ જ સ્થાને બિરાજમાન રહેવા માંગે છે. સ્થાનિક નાગરિકોની માંગ છે કે પ્રતિમાને હટાવવાને બદલે આ જગ્યાએ નવેસરથી મંદિરનું નિર્માણ કરવામાં આવે, જ્યારે વહીવટીતંત્ર સામે સિંહસ્થ ૨૦૨૮ પહેલા રસ્તો પહોળો કરવાનો પડકાર છે.