• મૂર્તિ વિસર્જન વેદાંતના મહાસત્યોનું પ્રત્યક્ષ દર્શન કરાવે છે

• માટીની મૂર્તિ પુનઃ જળમાં ઘૂળીને પંચતત્વોમાં સમાઈ જાય છે

• મોહ અને આસક્તિમાંથી મુક્ત થવાનો અદ્ભુત પાઠ ભણાવે છે પર્વ

સિટી ન્યુઝ @ ધર્મ 

સનાતન સંસ્કૃતિ અને ભારતીય ઉત્સવ પરંપરા માત્ર સામાજિક કે સાંસ્કૃતિક આનંદ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની પાછળ એક ગહન વૈજ્ઞાનિક અને આધ્યાત્મિક દર્શન છુપાયેલું છે. ભાદરવા સુદ ચતુર્થીના દિવસે અત્યંત ઉત્સાહ સાથે પધરાવાતા વિઘ્નહર્તા ગણપતિજીનું અનંત ચૌદશના દિવસે જળમાં વિસર્જન કરવામાં આવે છે. ઉપરથી જોવા પર આ એક શોક કે વિદાય જેવું લાગે છે, પરંતુ જો ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ તો ગણેશ વિસર્જન એ કોઈ અંત નથી પણ એક અનંત યાત્રાનો આરંભ છે, જે વેદાંતના મહાસત્યોનું પ્રત્યક્ષ દર્શન કરાવે છે.

સાકાર ભગવાન મૂર્તિના રૂપમાં આપણી સમક્ષ હોય છે જ્યારે નિરાકાર પરમાત્મા સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં સર્વવ્યાપક છે. મૂર્તિ વિસર્જન દ્વારા આપણે એ સત્ય સ્વીકારીએ છીએ કે ઈશ્વર માત્ર એક આકાર પૂરતા સીમિત નથી પરંતુ સર્વત્ર વ્યાપ્ત છે. આખું બ્રહ્માંડ અને માનવ શરીર મૂળ પાંચ મહાભૂતો એટલે કે પૃથ્વી, જળ, તેજ, વાયુ અને આકાશનું બનેલું છે. શુદ્ધ માટીમાંથી બનેલી ગણેશ પ્રતિમા 'પૃથ્વી' તત્વનું પ્રતીક છે, જે વિસર્જન સમયે પુનઃ જળમાં ઘૂળીને પંચતત્વોમાં સમાઈ જાય છે અને આપણને નશ્વરતાનો પાઠ શીખવે છે.

જળ એ સાક્ષાત્ નારાયણ-વિષ્ણુનું સ્વરૂપ છે, અને પાણીમાં મૂર્તિનું ઓગળી જવું એટલે કે સાકાર રૂપે પૂજાયેલા પરમાત્માનું નિરાકાર બ્રહ્મમાં એકાકાર થઈ જવું. ભગવદ્ ગીતામાં પણ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે આ સંસારમાં જેટલી પણ રચનાઓ છે તે બધામાં ઈશ્વર જ વ્યાપ્ત છે અને અંતે સૌએ તેમાં જ ભળી જવાનું છે. સંતો હંમેશાં પ્રતીકવાદથી ઉપર ઊઠીને વાસ્તવિક આધ્યાત્મિક જીવન જીવવાની પ્રેરણા આપે છે, જેથી આપણે કોઈપણ ભૌતિક આકાર પ્રત્યે અત્યંત આસક્ત ન થતાં તેના આધ્યાત્મિક ભાવ સાથે જોડાઈ શકીએ.

મૂર્તિ તો માત્ર આપણી એકાગ્રતા માટેનું સાધન હતી, જ્યારે વાસ્તવિક ગણેશ તથા બુદ્ધિ-વિવેક અને વિઘ્નહર્તા શક્તિ તો આપણા પોતાના અંતઃકરણમાં જ બિરાજેલા છે. મૂર્તિ વિસર્જન દ્વારા આપણે બાહ્ય પૂજામાંથી આંતરિક ચેતના તરફ પ્રયાણ કરીએ છીએ. જ્યારે આપણે સર્વવ્યાપક ઈશ્વરભાવના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી દ્રષ્ટિ સાંકડી ભક્તિમાંથી વિસ્તરીને પ્રત્યેક જીવમાં અને પ્રકૃતિમાં તે જ પરમાત્માના દર્શન કરવા લાગી જાય છે.

ગણેશ વિસર્જન એ કોઈ દુઃખદ વિદાય નથી પરંતુ ભૌતિક આકારમાંથી દૈવી ચેતના તરફની એક ગૌરવપૂર્ણ યાત્રા છે. આ પવિત્ર પર્વ આપણને અહંકાર છોડીને વિનમ્ર બનવાની અને સમગ્ર સૃષ્ટિને ઈશ્વરમય જોવાની દિવ્ય દ્રષ્ટિ પ્રદાન કરે છે, જેથી વિસર્જન પછી પણ 'સર્વત્ર ઈશ્વરભાવના' આપણા જીવનનો સ્થાયી સ્વભાવ બની રહેવી જોઈએ.

આધ્યાત્મિક ચિંતન અને જીવનમૂલ્યો

ઉત્સવ પૂરો થયા પછી પણ તેમાંથી શીખેલા દૈવી ગુણો અને સર્વવ્યાપક પ્રેમની ભાવનાને જીવનમાં ઉતારવી એ જ સાચી આસ્થા અને સાચી ઈશ્વર ભક્તિ છે.