સિટી ન્યુઝ @ ઢાકા

દક્ષિણ એશિયા અને હિન્દ મહાસાગરના પ્રાદેશિક સોર્સ તેમજ બંગાળની ખાડી ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણોને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સનસનાટીભર્યા આંતરરાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ સમાચાર સત્તાવાર રીતે સામે આવ્યા છે. બાંગ્લાદેશ સરકારે સુપરપાવર દેશ અમેરિકાને પોતાના ૨ બે અત્યંત સંવેદનશીલ અને પ્રાઇમ દરિયાઈ બંદરોનો સૈન્ય ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવાનો એક ઐતિહાસિક વહીવટી નિર્ણય કર્યો છે. ઢાકાથી મળેલા સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, આ વ્યૂહાત્મક પગલાની સાથે જ બંને શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે સૈન્ય સ્તરે અત્યંત ગુપ્ત ઇન્ટેલિજન્સ માહિતી (સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝ) પરસ્પર શેર કરવા અંગે પણ એક કાનૂની સંરક્ષણ સમજૂતી સરેઆમ ફાઇનલ થઈ ચૂકી છે.

આ હાઇપ્રોફાઇલ ઇન્ટરનેશનલ ડીલના આંતરિક લોજિસ્ટિક્સ પર નજર કરીએ તો, અમેરિકા અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે કુલ 3 ત્રણ મોટા કરારો થયા છે, જેના લીધે બંગાળની ખાડીના તોતિંગ વોટર ઝોનમાં અમેરિકાની હાજરી, સૈન્ય પ્રભાવ અને પર્સનલ પાવર ઘણો વધી જશે. આ સમજૂતી હેઠળ વૉશિંગ્ટન પ્રશાસનને બાંગ્લાદેશના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા ચિટગાંવ અને મતારવાડી બંદરો સુધી સીધી ઓપરેશનલ એન્ટ્રી મળશે, જ્યાં અમેરિકી નૌસેનાના તોતિંગ યુદ્ધજહાજો, વિમાનવાહક જહાજો અને સૈન્ય સપ્લાય કાર્ગો સરળતાથી અવર-જવર કરી શકશે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ ચિટગાંવ બંદર ભારતનાં સાર્વભૌમ અંદમાન-નિકોબાર દ્વીપસમૂહથી દરિયાઈ માર્ગે માત્ર 1100 કિમી દૂર આવેલું છે.

સંરક્ષણ વિશ્લેષકોના ડેટા રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકાની ખાસ વ્યૂહાત્મક નજર ‘મલક્કા સ્ટ્રેટ’ (Malacca Strait) ના સમુદ્રી માર્ગ પર કેન્દ્રિત થયેલી છે. આ ભૌગોલિક રૂટને આખી દુનિયાના વાણિજ્યિક વેપારની સર્વોચ્ચ લાઇફલાઇન માનવામાં આવે છે, કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે થતો આશરે 60% ટકા દરિયાઈ વેપાર, કાચા તેલની આયાત, રાંધણ ગેસ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સપ્લાય માત્ર આ જ સાંકડા સમુદ્રી માર્ગેથી ઓપરેટ થાય છે. આ વિસ્તારની આસપાસ પોતાની લશ્કરી ઉપસ્થિતિ મજબૂત કરીને અમેરિકા પૂર્વ એશિયાઈ ક્ષેત્રમાં કટોકટીના સમયે ચીન (China) ની વધતી જતી આક્રમક આકાશી અને દરિયાઈ હિલચાલ પર કડક સાયબર મોનિટરિંગ રાખવા માંગે છે.

વાસ્તવમાં આ મલક્કા દરિયાઈ માર્ગ ચીનની ઔદ્યોગિક અર્થવ્યવસ્થા અને એક્સપોર્ટ પ્રણાલી માટે સૌથી મોટી વ્યૂહાત્મક નબળાઈ માનવામાં આવે છે, કારણ કે બેઇજિંગ પ્રશાસનની આશરે 80% ટકા જેટલી ક્રૂડ ઓઇલની તોતિંગ આયાત માત્ર આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ચીન લાંબા સમયથી આ રૂટ પરની પોતાની નિર્ભરતાને એક મોટો ખતરો માને છે, જેને પૂર્વ ચીની રાષ્ટ્રપતિ હુ જિન્તાઓએ ઇન્ટરનેશનલ ડિપ્લોમસીમાં ‘મલક્કા ડિલેમા’ (Malacca Dilemma) નું કાનૂની નામ આપ્યું હતું. આ સુરક્ષા કરાર હેઠળ બંને દેશો સૈન્ય અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે લાઈવ કંટ્રોલ રૂમ જોડીને દરિયાઈ જોખમો સામે સંયુક્ત કાર્યવાહી કરવા પર એક્ટ હેઠળ 100% ટકા સહમત થયા છે.

આ આંતરરાષ્ટ્રીય સૈન્ય ગઠબંધનના પગલે પાડોશી દેશોની કલેક્ટર કચેરીઓ અને વિદેશ મંત્રાલયના સાયબર સેલ દ્વારા બદલાતા ગ્લોબલ મેપિંગ ડેટાબેઝ પર લાઈવ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ ચીને પણ આ ક્ષેત્રમાં કાઉન્ટર એક્ટિવિટીઝ વધારતા ઓનલાઇન સોર્સ દ્વારા પોતાના નેવી જહાજોને એલર્ટ મોડ પર મૂક્યા છે. અમેરિકી સંરક્ષણ વડાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાંગ્લાદેશ સાથેના આ 3 ત્રણ કરારો હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં મુક્ત વ્યાપાર એક્ટને સુરક્ષિત રાખવા માટે છે. કોઈપણ કટોકટીની સ્થિતિમાં દરિયાઈ સરહદોનું ઉલ્લંઘન કરનારા દેશો વિરૂદ્ધ ઇન્ટરનેશનલ મેરિટાઇમ લો હેઠળ કડક એફઆઈઆર (FIR) નોંધી તોતિંગ આર્થિક અને વ્યાપારી પ્રતિબંધો લાદવાની કાયદાકીય જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સુરક્ષા અને બંદર સંચાલન માર્ગદર્શિકા

વૈશ્વિક સ્તરે સમુદ્રી ટ્રેડ રૂટ્સની સુરક્ષા જાળવવા, વિદેશી સૈન્ય જહાજોના પરિવહનને નિયંત્રિત કરવા તેમજ રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ કરવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મેરિટાઇમ કાઉન્સિલ અને સેન્ટ્રલ ડિફેન્સ બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ કોઈપણ દેશના બંદરો પર આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધજહાજો લાવતા પૂર્વે તેના શસ્ત્રોના કૂલિંગ લોજિસ્ટિક્સ અને સૈન્ય પ્રોફાઇલનો સંપૂર્ણ અહેવાલ ઓનલાઇન કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ સબમિટ કરવો કાનૂની એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત રહેશે જેથી આર્થિક મંદી કે યુદ્ધની આપત્તિથી બચી શકાય. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે પ્રત્યેક કલેક્ટર કચેરીની કોસ્ટગાર્ડ વિંગ દ્વારા દરિયાઈ સીમાઓનું લાઈવ ડ્રોન મોનિટરિંગ કરવું અને પરવાનગી વિના જાસૂસી મેપિંગ કરનારી એજન્સીઓ સામે તોતિંગ દંડ ફટકારી તમામ વ્યાપારી લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવામાં આવશે.