સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

વૈશ્વિક સ્તરે પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા ભીષણ સૈન્ય સંઘર્ષો અને તેના કારણે પેદા થયેલા ગંભીર ઊર્જા સંકટના લીધે આખું વિશ્વ મોંઘવારીના તોતિંગ ખપ્પરમાં હોમાઈ ગયું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશો અને ઇંધણની કિંમતોમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને પગલે સ્થાનિક બજારમાં દૂધ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને ખાદ્યતેલ સહિત અનેક જરૂરી વસ્તુઓ મોંઘી થયા બાદ હવે સામાન્ય જનતાના રસોડા પર વધુ એક આર્થિક ફટકો પડવાના સત્તાવાર સંકેતો લાઈવ સામે આવ્યા છે. વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજા ડેટાબેઝ રિપોર્ટ અનુસાર, દેશમાં વિવિધ દાળોની સપ્લાય ચેઇન પ્રભાવિત થતાં અને આયાતમાં સતત થઈ રહેલો તોતિંગ ઘટાડો હવે પ્રશાસન માટે મોટી ચિંતાનું કારણ બનવા લાગ્યો છે.

વાણિજ્ય મંત્રાલયના સત્તાવાર સોર્સ અને આંકડાકીય લોજિસ્ટિક્સ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં ભારતની કુલ દાળ આયાત 34% ટકા જેટલી જંગી ઘટીને માત્ર 3.63 અબજ ડોલરે રહી ગઈ છે, જ્યારે ગત નાણાકીય વર્ષમાં તે 5.54 અબજ ડોલરના ઐતિહાસિક રેકોર્ડ સ્તરે ઓપરેટ થઈ રહી હતી. માત્રા એટલે કે વોલ્યુમના હિસાબે પણ ચાલુ વર્ષે કુલ આયાતમાં 12% ટકાનો સીધો ઘટાડો નોંધાયો છે. આર્થિક વિશ્લેષકો અને કૃષિ નિષ્ણાતોનું મજબૂતપણે માનવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં દેશનું ઘરેલું ઉત્પાદન આશા મુજબ નહીં વધે, તો આવનારા મહિનાઓમાં સામાન્ય પબ્લિક માટે પ્રોટીનયુક્ત દાળની વાનગીઓ બજારમાં આસમાનને આંબતી કિંમતોના લીધે અત્યંત દુર્લભ બની જશે.

બજારના આંતરિક ઓડિટ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયાથી આયાત થનારા પીળા વટાણાની વૈશ્વિક કિંમતોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ભારતમાં આયાત વોલ્યુમ ઘટવાથી સ્થાનિક હોલસેલ બજારમાં સપ્લાય કટોકટી ઊભી થઈ છે. આંકડા મુજબ, મસૂર અને પીળા વટાણાની સત્તાવાર આયાતમાં ક્રમશઃ 6% ટકા અને 47% ટકાનો મોટો તોતિંગ ઘટાડો નોંધી લેવાયો છે. જો કે, અડદ અને તુવેર દાળની વિદેશી આયાતમાં નજીવો આર્થિક વધારો થયો છે, પરંતુ તે દેશની વિશાળ સ્થાનિક પર્સનલ માંગને પૂરી કરવા માટે કોઈપણ સંજોગોમાં પર્યાપ્ત નથી, જેના કારણે કલેક્ટર કચેરીના અન્ન વિતરણ વિભાગો પણ એલર્ટ બન્યા છે.

કૃષિ વિભાગના સેન્ટ્રલ કંટ્રોલ રૂમ દ્વારા જણાવાયું છે કે જો ચાલુ સીઝનમાં દેશનું મોનસૂન (ચોમાસું) સામાન્ય કરતાં સેજ પણ નબળું રહ્યું અથવા પાકને પ્રતિકૂળ આબોહવાની અસર થઈ, તો ઘરેલુ ઉત્પાદન પર તોતિંગ દબાણ વધશે. આ ભયાનક પરિસ્થિતિમાં સરકારના ગોડાઉનોમાં પૂરતો વહીવટી બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, રિટેલ ઓપન માર્કેટમાં કાળાબજારી અને અફવાઓના લીધે દાળના ભાવો વધવાની આશંકા સરેઆમ સેવાઈ રહી છે. અગાઉ પણ નબળા સ્થાનિક પાક અને સીમિત વૈશ્વિક સપ્લાયના લીધે તુવેર, અડદ અને મસૂરની દાળની કિંમતોમાં બજારની કલમો વિરૂદ્ધ જઈને અસાધારણ તેજી અને મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.

આ મોંઘવારીની આપત્તિને પહોંચી વળવા માટે ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલય અને સાયબર સેલની ઓનલાઇન વિંગ દ્વારા પ્રત્યેક મોટા સ્ટોર્સ અને હોલસેલ વેપારીઓના સ્ટોકનું ડિજિટલ મોનિટરિંગ ૧૦૦% ટકા કડક રીતે શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેથી આર્થિક મંદીના સમયે કોઈ કૃત્રિમ અછત ઊભી ન કરી શકે. પ્રશાસને ગ્રાહકોની પ્રોફાઇલને સુરક્ષિત રાખવા માટે જથ્થાબંધ ભાવો નિયંત્રિત રાખવા વિશેષ એક્ટ અમલી બનાવ્યો છે. કટોકટીના સમયે સંગ્રહખોરી કરી ગેરકાયદેસર નફો કમાનારા તત્વો સામે એફઆઈઆર (FIR) નોંધી કાનૂની પગલાં ભરવા તેમજ લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવા માટે રાજકોટ સહિત તમામ જીલ્લાના પુરવઠા તંત્રને કડક સત્તાવાર ઓર્ડર જારી કરી દેવાયા છે.

આવશ્યક વસ્તુ નિયમન અને બજાર વહીવટી માર્ગદર્શિકા

દેશમાં ખાદ્ય પદાર્થોની અછત અટકાવવા, સંગ્રહખોરી પર અંકુશ લાવવા તેમજ ગ્રાહકોને વ્યાજબી ભાવે અનાજ-દાળ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે ઉપભોક્તા બાબતોના મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ પ્રત્યેક હોલસેલ વેપારી, આયાતકાર અને કમિશન એજન્ટ સંસ્થાએ પોતાના દૈનિક સ્ટોક, આયાત લોજિસ્ટિક્સ અને વેચાણ કિંમતોનો સંપૂર્ણ ડેટાબેઝ દર અઠવાડિયે ઓનલાઇન કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ સબમિટ કરવો કાનૂની એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત રહેશે જેથી ભ્રષ્ટાચાર અટકે. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે સક્ષમ મંજૂરી વિના નિયત મર્યાદા કરતાં વધુ જથ્થો છુપાવી રાખી આર્થિક કટોકટી પેદા કરનારા તત્વો સામે એસેન્શિયલ કોમોડિટીઝ એક્ટ હેઠળ તોતિંગ દંડ ફટકારી તમામ વ્યાપારી લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવામાં આવશે.