સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય પરિદ્રશ્ય અને ભારત-અમેરિકાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોના સોર્સમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સનસનાટીભર્યો નવો વળાંક સત્તાવાર રીતે સામે આવ્યો છે. અમેરિકાના પાવરફુલ વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો પોતાના પ્રથમ હાઇપ્રોફાઇલ ભારત પ્રવાસે શનિવારની વહેલી સવારે પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતા ખાતે આવી પહોંચ્યા છે, જેની સત્તાવાર પુષ્ટિ ભારતમાં અમેરિકાના નવનિયુક્ત રાજદૂત સર્જિયો ગોરે કરી છે. આ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યૂહાત્મક યાત્રાને બંને દેશો વચ્ચેના વહીવટી લોજિસ્ટિક્સ અને પર્સનલ સંબંધો સુધારવાની દિશામાં માઇલસ્ટોન માનવામાં આવી રહી છે. આ પ્રવાસથી છેલ્લા 1 વર્ષમાં બંને લોકશાહી દેશો વચ્ચે પબ્લિક સ્તરે આવેલી આર્થિક અને રાજકીય ખટાશ દૂર થઈ નવી શરૂઆત થવાની આશા ઓનલાઇન પોર્ટોલો પર લાઈવ વ્યક્ત થઈ રહી છે.

આ આંતરરાષ્ટ્રીય મુલાકાતના આંતરિક ડેટાબેઝ પર નજર કરીએ તો, અમેરિકન રાજદૂત સર્જિયો ગોરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર લાઈવ માહિતી આપી છે કે વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો કોલકાતાથી સીધા નવી દિલ્હી કંટ્રોલ રૂમ પહોંચશે, જ્યાં શનિવારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે એક વિશેષ હાઇ-લેવલ બેઠકનું આયોજન કરાયું છે. આ ઐતિહાસિક મુલાકાત દરમિયાન બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર, અત્યાધુનિક ડિજિટલ ટેક્નોલોજી, તોતિંગ સંરક્ષણ સોદા, હિંદ-પ્રશાંત (ઇન્ડો-પેસિફિક) ક્ષેત્રની આકાશી સુરક્ષા અને બહુપ્રતીક્ષિત ‘ક્વાડ’ (Quad) સંગઠનની સક્રિયતા જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ એક્ટ પર સઘન ઓડિટ અને ચર્ચા કરવામાં આવશે, જે ગૂગલ પર ટ્રેન્ડ થઈ રહી છે.

વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોના મતે, પૂર્વ અમેરિકન પ્રમુખ જો બાઇડનના કાર્યકાળથી શરૂ થયેલી શીતળતા વર્તમાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસનમાં પણ કાનૂની રીતે અટકી નહોતી. જો કે, ગત વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં પીએમ મોદીએ અમેરિકાની સફળ યાત્રા કરી હતી, પરંતુ ત્યારબાદ ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ નો એકતરફી શ્રેય લેવાની પ્રમુખ ટ્રમ્પની નીતિ તેમજ પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખ આસિમ મુનીરને વૉશિંગ્ટન દ્વારા અપાયેલા બિનજરૂરી સન્માનના લીધે નવી દિલ્હી અસહજ થયું હતું. આ સિવાય અમેરિકા દ્વારા ભારતીય ચીજવસ્તુઓ પર લાદવામાં આવેલા તોતિંગ 50% ટકા કસ્ટમ ટેરિફના કટોકટીભર્યા વહીવટી નિર્ણયોના કારણે બંને વ્યૂહાત્મક પક્ષો વચ્ચે વ્યાપારી સ્તરે ભારે કડવાશ પેદા થઈ ગઈ હતી.

આ તમામ વિવાદોની વચ્ચે ક્વાડ (Quad) સંગઠન સરેઆમ નિષ્ક્રિય થઈ ગયું હોવાની અટકળો ચાલી રહી હતી, કારણ કે વર્ષ 2025 માં ભારત પાસે ક્વાડની સત્તાવાર અધ્યક્ષતા હોવા છતાં પ્રમુખ ટ્રમ્પે રસ ન દાખવતા ભારતમાં યોજાનાર શિખર સંમેલન મોકૂફ રાખવું પડ્યું હતું, જેના લીધે ચીનની આક્રમકતા સામે અમેરિકાની નીતિ બદલાયાની આશંકા હતી. પરંતુ હવે વિદેશ મંત્રીઓની આ લાઈવ બેઠક ગોઠવાતા ભારત આ વાર્તાલાપને માત્ર ઓઇલ ખરીદી સુધી સીમિત રાખવા માંગતું નથી. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય સરહદ પારના આતંકવાદ પર અમેરિકા પાસે કડક કાનૂની સહયોગ માંગશે અને ભારતીય ફાઇટર જેટ માટે જરૂરી 'જીઈ એન્જિન' (GE Engines) ની વહેલી તકે સપ્લાય કરવા એક્ટ હેઠળ દબાણ લાવશે.

આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક પૂર્વે અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પર્સનલ મોટો ખુલાસો કર્યો છે કે અમેરિકા ભવિષ્યમાં ભારતની તમામ ઊર્જા અને ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા 100% ટકા તૈયાર છે અને ભારત જેટલું ઈચ્છશે તેટલું તેલ અમેરિકા સપ્લાય કરશે. જો આ વન-લાઇન ફોર્મ્યુલા પર સહમતિ બનશે તો આગામી દિવસોમાં વેનેઝુએલાના કાર્યવાહક પ્રમુખ પણ કલેક્ટર કચેરીની રાજદ્વારી મંજૂરીથી ભારત આવી શકે છે, કારણ કે અમેરિકા વેનેઝુએલાનું ઓઇલ જ વાયા ભારતને પૂરું પાડશે. જો કે, ભારતીય સોર્સે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેલ ખરીદીનો અંતિમ નિર્ણય ભાવ પર નિર્ભર રહેશે અને જો રશિયાની જેમ અમેરિકા પણ તોતિંગ ડિસ્કાઉન્ટ સાથે સસ્તા દરે ઓઇલ આપશે તો જ તે ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતમાં રહેશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સંબંધો અને વિદેશ નીતિ માર્ગદર્શિકા

દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી કરારો અને વિદેશી મહાનુભાવોના પ્રવાસ દરમિયાન વહીવટી પારદર્શિતા જાળવવા તેમજ દ્વિપક્ષીય સંબંધોના સંચાલન માટે વિદેશ મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા કાનૂની નિયમ મુજબ વિદેશી પ્રતિનિધિઓ સાથે થતા તમામ આર્થિક, સંરક્ષણ અને ઊર્જા કરારોનો સંપૂર્ણ સત્તાવાર ડેટાબેઝ સેન્ટ્રલ કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ ઓનલાઇન પોર્ટલ પર લાઈવ રાખવો એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત રહેશે જેથી ભ્રષ્ટાચાર અટકે. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે સક્ષમ અધિકારીઓની મંજૂરી વિના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશના લોજિસ્ટિક્સ કે સંરક્ષણ પ્રોફાઇલની ગોપનીય વિગતો સાયબર સ્પેસમાં લીક કરનારા તત્વો સામે ઓફિશિયલ સીક્રેટ્સ એક્ટ હેઠળ કડક એફઆઈઆર (FIR) નોંધી તોતિંગ આર્થિક દંડ ફટકારવામાં આવશે.