સિટી ન્યુઝ @ ધર્મ 

શ્રાવણ વદ છઠ્ઠ એટલે કે લોકપ્રિય તહેવાર 'રાંધણ છઠ્ઠ'ની સમગ્ર ગુજરાતમાં ઉત્સાહભેર ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ તહેવાર માત્ર સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ રાંધવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની પાછળ પૌરાણિક માન્યતાઓ, ધાર્મિક આસ્થાઓ અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મહત્વ પણ જોડાયેલું છે.

ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર શ્રાવણ વદ છઠ્ઠના દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના મોટા ભાઈ અને શેષનાગના અવતાર ગણાતા શ્રી બલરામજીનો જન્મ થયો હતો. બલરામજીનું મુખ્ય શસ્ત્ર હળ હોવાથી આ દિવસને દેશના વિવિધ ભાગોમાં 'હળછઠ', 'હલષષ્ઠી' કે 'ચંદન છઠ' તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે. માતાઓ પોતાના પુત્રના દીર્ઘાયુષ્ય, ઉત્તમ સ્વાસ્થ્ય અને કુટુંબની સમૃદ્ધિ માટે આ દિવસે વ્રત અને ઉપવાસ રાખે છે.

ગુજરાતી લોકસંસ્કૃતિમાં રાંધણ છઠ્ઠનો સંબંધ બીજા દિવસે ઉજવાતી શીતળા સાતમ સાથે સીધો જોડાયેલો છે. શીતળા સાતમના દિવસે ઘરમાં અગ્નિ પ્રગટાવવાની કે રસોઈ બનાવવાની મનાઈ હોય છે. તેથી રાંધણ છઠ્ઠના આખા દિવસ દરમિયાન ગૃહિણીઓ વિવિધ પ્રકારના પકવાનો, ફરસાણ, થેપલાં, ખાટા ઢોકળાં અને મિષ્ઠાનો બનાવીને બીજા દિવસ માટે ભોજન તૈયાર કરી રાખે છે.

રાંધણ છઠ્ઠની રાત્રે તમામ રસોઈ સંપન્ન થયા બાદ ચૂલા કે ગેસના ચૂલાની વિધિવત સાફ-સફાઈ કરીને પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને ઠારી દેવામાં આવે છે. લોકવાયકા મુજબ મધ્યરાત્રિએ શીતળા માતા ઘરે-ઘરે ભ્રમણ કરે છે અને ઠરેલા ચૂલામાં આળોટીને શીતળતા મેળવે છે. જો ચૂલો ગરમ ન હોય અને માતાજીને શાંતિ મળે, તો તેઓ પરિવારને સુખ, શાંતિ અને રોગમુક્તિના આશીર્વાદ આપે છે.

આયુર્વેદની દ્રષ્ટિએ પણ આ પરંપરાનું મોટું મહત્વ છે. ચોમાસાની ઋતુમાં એક દિવસ અગાઉથી બનાવેલું સાત્વિક ઠંડું અન્ન ગ્રહણ કરવાથી પાચનતંત્રને આરામ મળે છે, શરીરમાં વધેલો પિત્ત દોષ શાંત થાય છે અને સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે. આમ, રાંધણ છઠ્ઠ એ માત્ર ઉત્સવ નહીં પણ ધર્મ, સ્વાદ અને વિજ્ઞાનનો ત્રિવેણી સંગમ છે.

રાંધણ છઠ્ઠનો મહિમા

શ્રાવણ વદ છઠ્ઠે ઉજવાતી રાંધણ છઠ્ઠ બલરામ જયંતિ અને શીતળા સાતમના ઉપલક્ષ્યમાં વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. શીતળા સાતમે અગ્નિ ન ચેતવવાની માન્યતા હોવાથી છઠ્ઠના દિવસે સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ બનાવી રાત્રે ચૂલો પૂજીને ઠારી દેવાય છે. આ પરંપરાથી માતાજીના આશીર્વાદ મળે છે અને ઠંડું ભોજન લેવાથી શરીર નિરોગી રહે છે.