નર્તનકલા

કૃષ્ણે ગોપીઓની વચ્ચે નૃત્ય કર્યા, પોતાની ગવાહથી જગતને અંજાબ્યું. ગોપીઓએ માખણનું પ્રલોભન આપી કૃષ્ણને નચાવ્યા. ક્યારેક કૃષ્ણ હાથીના નાગની હેઠા પર નાચ્યા, તો ક્યારેક વૃંદાવના વંશીવટ પર મહારાસ કર્યો.

વાદનકલા

કૃષ્ણો ગોપીઓથી માંડી ગાયોને વાંસળીના સુરથી મોહિત કરી. રણભૂમિમાં વાંસળી ન વગાડી, પણ જરૂર મુજબ ત્યાં શંખનાદ કર્યો.

ગાયનકલા

કૃષ્ણનું એક માત્ર ગીત છે- 'ગીતા'. કૃષ્ણના આ ગીતમાં ૭૦૦ શ્લોક છે. આ પરમગીતમાં જ્ઞાન, કર્મ, ભક્તિ યોગની પરાકાષ્ટા છે. ગીતા એ સંપૂર્ણ વૈદિક જ્ઞાનનો નિચોડ છે.

કેશ કલા

કૃષ્ણની એક એક લટ પર તેમનું અસ્તિત્વ શોભિત થતું હતું. વાળ ઓળવા પણ એક કલા છે. પ્રજાને મોંડે અંજાબવા સેવામાં દૂધઘાતું વેણી ગુંથન એક લીલા છે.

સુદર્શન ચક્ર કલા

શિશુપાળને ૧૦૦ ગાળ આપી, તો પાપ માફ કર્યા અને પછી સુદર્શન ચક્રથી વધ કર્યો. યુદ્ધમાં ભીષ્મો લાડકાનાં તો ત્યાં પેડાનું ચક્ર બનાવ્યું.

વાક કલા

જ્યારે કૃષ્ણ દુર્યોધનની સભામાં સંધિ પ્રસ્તાવ લઈ ગયા તો તેમની વાણી સાંભળવા માટે હિમાલયની ગુફાઓમાં તપ કરી રહેલા ઋષિમુનિઓ હજારો વર્ષની તપસ્યા છોડી ત્યાં પહોંચી ગયા હતા.

કામ કલા

તુલસીદાસે રમણીય મનસ્વર્ગ લખ્યું છે કે, 'પ્રેમ કલ રૂષ મુનિહું ન વ્યાપી, જીવ ટાભમુ હેરો ગનોનય પાપી'. પૌરાણિક પર્વમાં ઉત્સવ નીયમિત કરે જેથી તેનું વર્ણન છે. કામ તો કૃષ્ણનું જ સંતાન છે.

પ્રેમ કલા

કૃષ્ણનો પ્રેમ શાશ્વત છે. એટલે કે હમેશાં હોતો અને હંમેશાં રહેશે. તેમનો પ્રેમ અશ્વર હતો. તેમણે પ્રેમને પરમાત્મા સાથેના મિલનનું માધ્યમ બનાવ્યો.

યુદ્ધ કલા

શસ્ત્ર ક્યારે ઉપાડવું તે કૃષ્ણ પાસેથી શીખો. જરાસંઘ સાથેના યુદ્ધમાં તેમણે રણ છોડી દીધું હતું. જ્યારે મહાભારતમાં શસ્ત્ર ન ઉપાડવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી, તેમ છતાં તેમણે જરૂર પડ્યે શસ્ત્ર ઉપાડ્યું.

રાજ કલા

કૃષ્ણની રાજકુલામાં જબરદસ્તી નથી, ન આધિપત્ય જમાવવાની વાત છે. રાજ્યદ કૃષ્ણે સ્વીકાર્યું ન હતું, પરંતુ તેઓ દ્વારકાધીશ કહેવાયા. કૃષ્ણે જીવનભર જગતની સેવા કરી છે.

સારથ્ય કલા

મહાભારત યુદ્ધમાં સારથિપણાનું તેમનું એવું કૌશલ્ય છે, રથના અર્ધોને તીર ન વાગવા દીધું, તેમને بچાવવાની અદભુત કળા કૃષ્ણની છે.

અનાસક્ત કલા

ગોપીઓ વચ્ચે, ગાયોની ઝુંડમાં કે રાજસભાઓ, દરેક જગ્યાએ કૃષ્ણ અનાસક્ત રહ્યા. જે મિત્રો, બહારનાં સાયા રહ્યા, તેમને છોડી અનાસક્ત નીકળી ગયા.

કર્મયોગ કલા

કર્મ 'મોક્ષ' સુધી પહોંચવાની માર્ગ છે, કર્મમાં યોગફળની આશા હોતી નથી. તેમાં માત્ર કર્મનો ભાવ હોય છે. કર્મનું મહત્ત્વ ફળથી મોટું છે.

સેવા કલા

સેવા પણ કલા છે. રાધિકાના પત્ર દબાવ્યા, પર્વ વૈશાનાં. કોળીએ પૂછ્યું કે, 'સંઘ થઈ પા દબાવ્યો હો?' તો કૃષ્ણો કહ્યું, 'હું રાજા નથી, વૃંદાવનની મહારાણી તો રાધા છે.'

રંગ કલા

માત્ર, કૃષ્ણ જાવતાનાં હોળી થઈ શકાતી નથી. વાસના કฐુ નાચો છે. રામ હોળી રમ્યા છે, પરંતુ રંગ કણા તો કૃષ્ણની જ એક કલા છે.

શાંત કલા

શાંત રહેવું એ પત્ર કલા છે. અપાડામાં કોઈ જલ પ્રવેશે છે તો આપણે શાંત રહી શકાતા નથી. જ્યારે અર્જુન કહે છે કે, રથે જે તુજ્ય કીધા- તિજ્યોતિમ કેવું છું ચાંત પું. હું કર્સ નહીં, મંત્ર નિશ્ચિત્તુ.