આપને શા માટે કેટલાક લોકોનું લોહી મચ્છરોને વધુ પસંદ આવે છે અને શું તમારી ત્વચામાંથી આવતી ગંધ તેનું સૌથી મોટું કારણ છે? આવો, જાણીએ આ રસપ્રદ અભ્યાસ પાછળનું સમય સત્ય.

ફ્લોરિડા ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટીના શોધકોએ ૧૧૯ લોકો પર આ સંશોધન કર્યું હતું, જેના પરિણામોએ તેમને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા. આ અભ્યાસમાં મચ્છરોની એવી ત્રણ પ્રજાતિઓને સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે મનુષ્યોમાં અનેક ગંભીર બીમારીઓ ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સંશોધકોએ તપાસ્યું કે આ ત્રણેય પ્રજાતિઓ માનવ શરીરમાંથી આવતી ગંધ અને અલગ-અલગ રાસાયણિક સંકેતોથી કેવી રીતે આકર્ષાય છે.

આ સંશોધનમાં એડીસ એજિપ્ટી, એડીસ એલ્બોપિક્ટસ અને ક્યુલેક્સ ક્વિન્ડ્વેફેસિએટસ પ્રજાતિના મચ્છરોને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ત્રણેય મચ્છરો અલગ-અલગ બીમારીઓ ફેલાવવા માટે જવાબદાર છે. તેમાંં ડેન્જ્યૂ, ઝિકા, ચલો ફીવર અને વેસ્ટ નાઈલ જેવી બીમારીઓનો સમાવેશ થાય છે.

સંશોધનના પરિણામો આશ્ચર્યજનક હતા. ત્રણેય પ્રજાતિઓને એકસરખા લોકો પસંદ નહોતા. દરેક પ્રજાતિ માનવ શરીરની ગંધને પોતાની રીતે ઓળખતી હતી અને તેના આધારે નક્કી કરતી હતી કે ક્યા વ્યક્તિ તરફ જવું.

વાસ્તવમાં, માનવ શરીરમાંથી ૧,૦૦૦થી વધુ પ્રકારના વોલેટાઈલ ઓર્ગેનિક કમ્પાઉન્ડ એટલે કે અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો બહાર નીકળી શકે છે. તેમાંથી ઘણા સંજોગો વિશે વૈજ્ઞાનિકો હજુ સંપૂર્ણપણે જાણતા નથી. આ રસાયણો આપણી કુદરતી ગંધનો ભાગ બને છે અને મચ્છરો માટે એક પ્રકારના સંકેત તરીકે કામ કરી શકે છે.

સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે એડીસ એજિપ્ટી એવા લોકો તરફ વધુ આકર્ષાય છે, જેમની ત્વચામાં કેટલાક ચોક્કસ અસ્થિર રસાયણોનું પ્રમાણ ઓછું હોય અને જેઓ શરીર પર કોઈ વધારાની સુગંધનો ઉપયોગ કરતા ન હોય. આ પ્રજાતિએ પુરુષો તરફ થોડું વધુ આકર્ષણ પણ દર્શાવ્યું હતું. આ મચ્છર દિવસના સમયે વધુ સક્રિય રહે છે.

બીજી તરફ, એડીસ એલ્બોપિક્ટસ, જેને એશિયન ટાઈગર મચ્છર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે માનવીની ત્વચામાંથી કુદરતી રીતે નીકળતા કેટલાક ચોક્કસ કીટોન્સ અને છોડ જેવી ગંધ ધરાવતા રસાયણો તરફ વધુ આકર્ષાય છે. આ પણ દિવસ દરમિયાન સક્રિય રહેતી મચ્છરની પ્રજાતિ છે.

ત્રીજી પ્રજાતિ ક્યુલેક્સ ક્વિન્ડ્વેફેસિએટસની પસંદગી વધુ અલગ જોવા મળી હતી. આ મચ્છર સામાન્ય રીતે રાત્રિના સમયે વધુ સક્રિય રહે છે અને માનવીની ત્વચા પર રહેલા માઈક્રોબ્યોમ એટલે કે બેક્ટેરિયા, ફૂગ અને અન્ય સૂક્ષ્મજીવોના સમુદાયને ઓળખવા પર વધુ આધાર રાખે છે.

આપણી ત્વચા પર હંમેશાં લાખો-કરોડો સૂક્ષ્મજીવો હાજર રહે છે. આ માઈક્રોબ્સ આપણી ત્વચાની ગંધને અસર કરે છે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે કેટલાક બેક્ટેરિયલ પરિવારો મચ્છરોને મનુષ્યો તરફ આવવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે, જ્યારે કેટલાક બેક્ટેરિયા તેમને દૂર રાખનારી સંકેતો આપી શકે છે.

આ સંશોધન વૈજ્ઞાનિક જર્નલ iScienceમાં પ્રકાશિત થયું છે. સંશોધન ટીમનું નેતૃત્વ ફ્લોરિડા ઇન્ટરનેશનલ યુનિવર્સિટીના ન્યુરોજિનેટિસ્ટ મેથ્યુ ડિગીનારો કરી રહ્યા હતા, જ્યારે સંશોધનની આગેવાની પીજીઆઈ વિદ્યાર્થી કાયલી મારેઓે કરી હતી.

સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અભ્યાસના પરિણામો ભવિષ્યમાં મચ્છરજન્ય બીમારીઓને રોકવામાં નવી પદ્ધતિઓ વિકસાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.