સિટી ન્યૂઝ @ રાજકોટ

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં યજ્ઞને અત્યંત મહત્વનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આપણા જીવનના તમામ સંસ્કારો મોટે ભાગે યજ્ઞ દ્વારા જ સંપન્ન કરવામાં આવે છે. 'યજ્ઞ' શબ્દ મૂળ 'યજ્' ધાતુ પરથી બન્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે—પરોપકારના ભાવથી કરવામાં આવેલું શ્રેષ્ઠ કર્મ. ભગવદ ગીતામાં પણ પારમાર્થિક કર્મને યજ્ઞ તરીકે જ વર્ણવવામાં આવ્યો છે. પ્રાચીનકાળમાં ઋષિ-મુનિઓ અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરી તેમાં જવ, તલ અને અનેક વનસ્પતિ-ઔષધિઓની આહુતિ આપતા હતા, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સર્વ જીવોના કલ્યાણ અને પર્યાવરણની શુદ્ધિ હતો.

યજ્ઞ દરમિયાન અગ્નિદેવને આપવામાં આવતી આહુતિઓ સ્વાહાકાર મંત્ર દ્વારા વાયુમંડળમાં ભળી જાય છે. અગ્નિની જ્વાળાઓ હંમેશા ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે, જે માનવના ઉચ્ચ વિચારો અને આધ્યાત્મિક ઉત્થાનનું પ્રતીક છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા વાયુ શુદ્ધ થાય છે, શરીરમાં નવી ઉર્જાનો સંચાર થાય છે અને મન શાંત તેમજ પ્રસન્ન રહે છે. પ્રાચીન સમયમાં પુત્રેષ્ટિ, અશ્વમેધ, પર્જન્ય અને રાજસૂય જેવા મહાન યજ્ઞો દ્વારા અનેક સામાજિક અને આધ્યાત્મિક સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવામાં આવતી હતી.

યજ્ઞ એ માત્ર એક ધાર્મિક ક્રિયા નથી, પરંતુ પાપોના નાશ અને પુણ્ય પ્રાપ્ત કરવાનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે. જ્યારે આપણે નિષ્કામ ભાવે કોઈ કાર્ય કરીએ છીએ, ત્યારે તે પણ એક પ્રકારનો યજ્ઞ જ છે. આપણા આર્ષ સાહિત્યમાં યજ્ઞના મહિમાનું વિશેષ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે માનવ જીવનને શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે યજ્ઞની પરંપરા કેટલી અનિવાર્ય છે. જીવનના દરેક તબક્કે યજ્ઞનું આ તત્વ આપણને આત્મકલ્યાણ અને પરોપકારનો માર્ગ ચીંધે છે.

યજ્ઞનું જીવનદાયી અને આધ્યાત્મિક પાસું

યજ્ઞ માત્ર દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવાનું સાધન નથી, પરંતુ તે વાતાવરણને રોગમુક્ત બનાવવાની એક પ્રાચીન વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા પણ છે. હોમવામાં આવતી વિવિધ ઔષધિઓ જ્યારે અગ્નિના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે દિવ્ય તત્વોમાં પરિવર્તિત થઈને વાયુને જંતુમુક્ત બનાવે છે. માનસિક તણાવથી મુક્ત રહેવા અને આધ્યાત્મિક ઉર્જા વધારવા માટે યજ્ઞની પરંપરા આજે પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે. તે આપણને અહંકાર ત્યજીને સમર્પણનો પાઠ શીખવે છે.