સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી 

પાકિસ્તાનમાં દેશનો રાજકીય અને પ્રશાસનિક નકશો બદલવાની ચર્ચાએ અત્યારે ભારે જોર પકડ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, દેશના સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર દેશના ચાર મોટા પ્રાંતોને નાના હિસ્સાઓમાં વહેંચીને આશરે 12 થી 15 નવા પ્રાંતો બનાવવાની તરફેણમાં છે. આ પ્રસ્તાવ અંતર્ગત દેશમાં કુલ 160 જેટલા નાના પ્રશાસનિક વિસ્તારો બનાવવાની પણ વાત ચાલી રહી છે, જ્યારે હાલમાં પાકિસ્તાનમાં માત્ર પંજાબ, સિંધ, ખૈબર પખ્તુનખ્વા અને બલુચિસ્તાન એમ કુલ 4 જ પ્રાંતો આવેલા છે, જેના વિભાજનથી શાસન વ્યવસ્થામાં ધરખમ ફેરફાર થઈ શકે છે.

પાકિસ્તાનના આ ચારેય પ્રાંતો વસ્તી અને ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ એકબીજાથી અત્યંત અલગ છે. પંજાબ એ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો પ્રાંત છે, જ્યાં અંદાજે 12.8 કરોડ લોકો વસવાટ કરે છે, જે દેશની કુલ વસ્તીના અડધાથી પણ વધુ ભાગ છે. બીજી તરફ બલુચિસ્તાન ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ મોટો હોવા છતાં ત્યાં માત્ર 1.5 કરોડ લોકો જ રહે છે. વર્તમાન સમયમાં દેશ ગંભીર આર્થિક સંકટ, મોંઘવારી અને વિદેશી દેવાના બોજ તળે દબાયેલો છે, ત્યારે આ મોટા પ્રાંતોમાં વહીવટ ચલાવવો અત્યંત મુશ્કેલ બન્યો છે, જે આ નવા પ્રસ્તાવ પાછળનું મોટું કારણ માનવામાં આવે છે.

રાજકીય તાકાત અને સત્તાના સમીકરણોની વાત કરીએ તો પંજાબ પરંપરાગત રીતે પીએમએલ-એન (PML-N) અને સિંધ પીપીપી (PPP) નો મજબૂત ગઢ ગણાય છે. આ મોટા પ્રાંતોની ચૂંટણી તાકાત હંમેશા કેન્દ્ર સરકાર સામે મજબૂત સ્થિતિ પૂરી પાડતી રહી છે. જો તેમને નાના ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે તો તેમની આંતરિક રાજકીય તાકાત ઘટી શકે છે, અને તેનાથી કેન્દ્ર સરકાર તથા સેના માટે આ પ્રાંતો પર સીધો અને મજબૂત પ્રભાવ જાળવી રાખવો વધુ સરળ બનશે તેવી પ્રબળ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

આ પ્રસ્તાવની ચર્ચા એવા અત્યંત નાજુક સમયે ચાલી રહી છે જ્યારે ખૈબર પખ્તુનખ્વા અને બલુચિસ્તાનમાં પહેલાથી જ ભારે અશાંતિ અને રાજકીય તણાવ પ્રવર્તી રહ્યો છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાન જેલમાં બંધ છે અને તેમના સમર્થકો સરકાર સામે સતત ઉગ્ર વિરોધ પ્રદર્શનો કરી રહ્યા છે, જ્યારે બલુચિસ્તાનમાં પણ લાંબા સમયથી અલગતાવાદી અશાંતિ ચાલી રહી છે. આવી અસ્થિર અને નાજુક પરિસ્થિતિમાં દેશની આંતરિક સરહદો અને પ્રાંતીય માળખાને બદલવાનો પ્રયાસ પાકિસ્તાન માટે એક મોટું અને જોખમી પગલું સાબિત થઈ શકે છે.

દેશની આંતરિક સુરક્ષા અને સ્થિરતાને જોખમમાં મૂકીને લેવામાં આવતા આવા મોટા પ્રશાસનિક નિર્ણયો આર્થિક રીતે પાયમાલ થઈ ચૂકેલા દેશમાં ગૃહયુદ્ધ કે મોટા આંતરિક વિખવાદને આમંત્રણ આપી શકે છે. આગામી સમયમાં પાકિસ્તાનની સરકાર અને સેના આ પ્રસ્તાવ પર શું નિર્ણય લે છે તેના પર આખા વિશ્વની નજર રહેશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને પ્રશાસન

દેશના ભૌગોલિક અને પ્રાંતીય માળખામાં ફેરફાર કરતા પહેલાં વ્યાપક રાજકીય સર્વસમમતિ અને આંતરિક સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે.