ડીહાઇડ્રેશન અને પાણીની અછતથી બચવાના ઉપાયો
- શરીરનું તાપમાન સામાન્ય રાખવામાં પાણી ઉપયોગી
-
પરસેવો અને કસરત દરમિયાન જોખમ વધી જાય
-
તરસ એ શરીરનો એક સામાન્ય સંકેત છે
સિટી ન્યુઝ @ રાજકોટ
આપણું શરીર યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે તે માટે પાણી એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને અનિવાર્ય ઘટક છે. શરીરનું તાપમાન સામાન્ય રાખવાથી લઈને કોષો સુધી પોષક તત્વો પહોંચાડવા અને શરીરમાં રહેલો ઝેરી કચરો બહાર કાઢવા સુધીના અનેકવિધ જીવનરક્ષક કાર્યોમાં પાણીની મુખ્ય ભૂમિકા હોય છે. જ્યારે શરીરમાં પ્રવાહીનું પ્રમાણ જરૂરીયાત કરતાં ઘટી જાય છે, ત્યારે ડીહાઇડ્રેશન એટલે કે પાણીની અછત જેવી ગંભીર સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમી, વધુ પડતો પરસેવો વળવો, સખત કસરત કરવી, તાવ ચઢવો તેમજ ઉલટી કે ઝાડા જેવી શારીરિક તકલીફો દરમિયાન શરીરનું પ્રવાહી ઝડપથી ઓછું થઈ જાય છે, જેના કારણે ડીહાઇડ્રેશનનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આવા સમયે શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી અને પ્રવાહી પદાર્થોનું સેવન કરવું અત્યંત આવશ્યક બની જાય છે.
તરસ એ કુદરતી રીતે શરીર તરફથી મળતો એક સામાન્ય સંકેત છે કે જે દર્શાવે છે કે શરીરને પ્રવાહીની જરૂર છે. સામાન્ય રીતે પાણી પીવાથી આ તરસ છીપાઈ જતી હોય છે, પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિને સામાન્ય કરતા ઘણી વધારે તરસ લાગી રહી હોય, તો તેણે પાણી પીવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ અને પોતાની દિનચર્યામાં સુધારો કરવો જોઈએ.
જોકે, ધ્યાનમાં રાખવા જેવી મહત્વની બાબત એ છે કે સતત અને વધુ પડતી તરસ લાગવી એ હંમેશા માત્ર પાણીની અછત કે સામાન્ય ડીહાઇડ્રેશનને કારણે જ હોતું નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ પૂરતા પ્રમાણમાં પર્યાપ્ત પાણી પીધા પછી પણ અસહ્ય તરસ અનુભવતો હોય, તો તે શરીરની અંદર રહેલી અન્ય કોઈ સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ગંભીર સમસ્યાની નિશાની હોઈ શકે છે.
આવા સંજોગોમાં માત્ર પાણી પીને બેસી રહેવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લઈને તેના અન્ય આંતરિક કારણોની યોગ્ય તપાસ કરાવી લેવી અત્યંત જરૂરી છે. સમયસર નિદાન થવાથી શરીરમાં છૂપાયેલી બીમારીઓ કે સ્વાસ્થ્ય સંબંધી જટિલતાઓને સમયસર અટકાવી શકાય છે અને તંદુરસ્ત જીવન જીવી શકાય છે.
આરોગ્ય અને હાઇડ્રેશનનું મહત્વ
શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જાળવી રાખવા માટે પૂરતું પાણી પીવું અને શરીરની જરૂરિયાતો પ્રત્યે સભાન રહેવું ખૂબ જ જરૂરી છે. નાની નાની સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ચેતવણીઓને અવગણવાના બદલે સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવાથી મોટા રોગોથી બચી શકાય છે અને દીર્ઘકાલીન તંદુરસ્તી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
પેશાબનો રંગ ઘાટો થવો
હાઇડ્રેશન સમજવા માટે પેશાબનો રંગ પણ એક ઉપયોગી સંકેત હોઈ શકે છે. ડીહાઇડ્રેશનમાં પેશાબ સામાન્ય કરતાં ઘાટો પીળો અને વધુ તીવ્ર ગંધવાળો હોઈ શકે છે. આ સાથે પેશાબનું પ્રમાણ અથવા વારંવાર પેશાબ જવાની સંખ્યા પણ ઘટી શકે છે. સામાન્ય રીતે આછા રંગનો પેશાબ પૂરતા હાઇડ્રેશનનો સંકેત માનવામાં આવે છે.
મોં અને હોઠ સુકાવવા
મોં, જીભ અને હોઠનું સુકાવું એ પણ શરીરમાં પ્રવાહીની અછતનો સંકેત હોઈ શકે છે. પાણી ઓછું થવા પર મોંમાં સુકાપો અનુભવાઈ શકે છે. જોકે, ડ્રાય માઉથ (મોં સુકાવવા) પાછળ કેટલીક દવાઓ, મોંથી શ્વાસ લેવો અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય પરિસ્થિતિઓ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
માથાનો દુખાવો કે ચક્કર આવવા
ડીહાઇડ્રેશનની સાથે માથાનો દુખાવો, નબળાઈ અને ચક્કર આવવા કે હળવાશ અનુભવાઈ શકે છે. ખાસ કરીને ગરમ હવામાનમાં અથવા વધુ પરસેવો આવ્યા પછી જો આ લક્ષણો દેખાય, તો શરીરમાં પ્રવાહીની અછતને અવગણવી જોઈએ નહીં.
વધુ કામ કર્યા વગર થાક લાગવો
જો તમને વધુ મહેનત કર્યા વગર પણ થાક કે નબળાઈ અનુભવાતી હોય, તો પાણીની અછત પણ એક કારણ હોઈ શકે છે. ડીહાઇડ્રેશન શરીરની સામાન્ય કામગીરીને અસર કરી શકે છે અને ગરમી દરમિયાન થાક જેવા લક્ષણો સાથે સામે આવી શકે છે.
કબજીયાતની સમસ્યા
પાણી શરીરમાંથી કચરો બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. પૂરતું પ્રવાહી ન મળવા પર કેટલાક લોકોમાં કબજીયાતની સમસ્યા થઈ શકે છે. જોકે, કબજીયાતના અન્ય ઘણા કારણો પણ હોઈ શકે છે, તેથી તેને હંમેશા માત્ર પાણીની અછત સાથે જોડવું યોગ્ય નથી.
ગરમી અને કસરત દરમિયાન વધુ ધ્યાન રાખો
ગરમ હવામાન, વધુ પરસેવો, લાંબા સમય સુધી કસરત, તાવ, ઉલટી કે ઝાડા દરમિયાન શરીર વધુ પ્રવાહી ગુમાવી શકે છે. આવા સમયે સામાન્ય દિવસોની સરખામણીમાં હાઇડ્રેશન પર વધુ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. પાણીની જરૂરિયાત દરેક વ્યક્તિ માટે એક સરખી હોતી નથી. ઉંમર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, હવામાન, ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન જેવી પરિસ્થિતિઓ અનુસાર જરૂરિયાત બદલાઈ શકે છે.