સિટી ન્યુઝ @ રાજકોટ

જીવનમાં ઘણી વાર કેટલાક એવા લોકો આવે છે, જેમની હાજરી માત્રથી મન સંપૂર્ણપણે શાંત થઈ જાય છે. મેટ્રોમાં મુસાફરી કરતી વખતે સુનીતાએ થોડીવાર પહેલા જ મળેલી મમતાને પોતાના દિલની વાતો કહીને મનનો બધો થાક ઉતારી દીધો હતો. જતી વખતે તેણે કહ્યું હતું કે ખબર નહીં કેમ તમને મળીને એવું લાગ્યું કે બધું જ કહી દઉં. બની શકે કે તમે પણ ક્યારેક આવો જ અનુભવ કર્યો હોય, પરંતુ શું આ માત્ર દિલની જ વાત છે કે પછી તેની પાછળ વિજ્ઞાન પણ કામ કરે છે?

અમેરિકાની પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટીમાં થયેલા એક મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ મુજબ, આપણું મગજ કોઈ નવા ચહેરા વિશે એક સેકન્ડ કરતાં પણ ઓછા સમયમાં પ્રારંભિક અભિપ્રાય બનાવી લે છે. આ જટિલ પ્રક્રિયામાં મગજનો એક ભાગ 'એમિગ્ડાલા' (Amygdala) સૌથી પહેલા એ તપાસે છે કે સામેવાળી વ્યક્તિ સુરક્ષિત છે કે નહીં. જો સામેની વ્યક્તિના ચહેરાના હાવભાવ, અવાજ અને વર્તનમાં પોતાપણું દેખાય, તો મગજ ખતરાનો કોઈ સંકેત આપતું નથી અને પરિણામે શરીર શાંત થઈ જાય છે.

જ્યારે તમે કોઈ એવી વ્યક્તિ સાથે હોવ છો જે તમને સુરક્ષિત અને સારું અનુભવ કરાવે છે, ત્યારે શરીરમાં ઓક્સીટોસિનનું પ્રમાણ ઝડપથી વધવા લાગે છે. આ હોર્મોનને ‘લવ હોર્મોન’ કે ‘બોન્ડિંગ હોર્મોન’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રકારના સકારાત્મક સામાજિક સંબંધો માનસિક તણાવ ઘટાડવામાં અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને ઉત્તમ જાળવી રાખવામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

આ ઉપરાંત બોડી લેંગ્વેજ પણ મોટો ભાગ ભજવે છે. ઘણી વાર કોઈ વ્યક્તિ ઓછું બોલે છે, છતાં તેની સંગત ખૂબ ગમે છે કારણ કે તેના ચહેરાના ભાવ, હાવભાવ અને બોલવાની શૈલી સકારાત્મક હોય છે. આનું એક મુખ્ય કારણ ‘ઇમોશનલ કન્ટેજન’ (Emotional Contagion) એટલે કે લાગણીઓનો એકબીજા પર થતો સારો પ્રભાવ છે, જે આપણને અન્ય વ્યક્તિ સાથે માનસિક રીતે જોડી દે છે.

કોઈપણ વ્યક્તિનું મૂલ્યાંકન માત્ર પહેલી છાપના આધારે ન કરવું જોઈએ કારણ કે સમય અને પરિસ્થિતિ સાથે લોકોનું વર્તન બદલાઈ શકે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આપણને કોઈપણ ડર વગર, જજ કર્યા વગર અને પૂરા સન્માન સાથે સ્વીકારે છે, ત્યારે આપણું મગજ અને શરીર બંને સુરક્ષિત અનુભવે છે અને કેટલાક લોકો આ રીતે જ માનસિક શાંતિનું મોટું પ્રતીક બની જાય છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સકારાત્મક સંબંધો

જીવનની ભાગદોડ વચ્ચે સારા અને હૂંફાળા સ્વભાવના લોકોની સંગત માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ઓષધિ સમાન હોય છે. સકારાત્મક ઉર્જા પ્રદાન કરનાર સંબંધો જીવનને સરળ અને આનંદિત બનાવે છે.