ISROનું ‘રેડ એલર્ટ’ 44 વર્ષના સૌથી શક્તિશાળી વાવાઝોડાનો ખતરો

ISRO દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૬ના ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર દરમિયાન દેશના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો માટે એક મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે. સેટેલાઈટ અને હવામાન ડેટાના આધારે બંગાળની ખાડી અને અરબ સાગરમાં ત્રણ શક્તિશાળી વાવાઝોડાં આવવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ વખતે વાવાઝોડાંની કુલ વિનાશક ક્ષમતા (PDI) છેલ્લા ૪૪ વર્ષના સરેરાશ કરતાં બમણી નજીક (૮૩%વધુ) રહેવાનું અનુમાન છે. આગામી ત્રણ મહિનામાં દરિયાકાંઠાના રાજ્યો માટે ભારે પવન, અતિભારે

વરસાદ અને ઊંચા મોજાંનો મોટો પડકાર ઉભો થઈ શકે છે. આ પૂર્વ-અનુમાનથી સરકારી તંત્ર અને આપતિ વ્યવસ્થાપન ટીમોને સમયસર તૈયારી કરવાનો મહત્ત્વની તક મળશે. ઈસરો(ISRO)ના જણાવ્યા મુજબ ૨૦૨૬ના પોસ્ટ-મોન્સૂન સિઝનમાં નોર્થ ઇન્ડિયન ઓશિયનમાં ત્રણ ચક્રવાતી વાવાઝોડાં(સાયક્લોન) બની શકે છે. PDIથી કોઈ પણ સાયક્લોનની તાકાતનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે. તેમાં વાવાઝોડાના પવનની ઝડપ કેટલી છે અને તે કેટલા સમય સુધી શક્તિશાળી રહે છે, તેવી બાબતો ધ્યાનમાં પર લેવાય છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, PDI જેટલો વધારે હશે, સાયક્લોન

એક્ટિવિટી એટલી જ વધારે મજબૂત હોઈ શકે છે. વાવાઝોડાની સંભવિત વિનાશક ક્ષમતાનું આંકલન કરવા માટે વૈજ્ઞાનિક સમુદાય Power Dissipation Index (PDI) જેવા સૂચકાંકનો ઉપયોગ કરે છે. તે માત્ર વાવાઝોડાંની સંખ્યા જ નથી દર્શાવતું, પરંતુ તેની તીવ્રતા અને તે કેટલો સમય ટકી રહેશે જેવા પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લે છે. તેથી માત્ર વાવાઝોડાંની સંખ્યા જોઈને જ કોઈ સિઝનને વધુ ખતરનાક ગણી શકાય નહીં. ઓછી સંખ્યામાં બનેલા પરંતુ અતિ શક્તિશાળી અને લાંબા સમય સુધી સક્રિય રહેતા વાવાઝોડાં પણ મોટા પાયે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

બંગાળની ખાડીમાં વધુ હલચલ રહેવાની શક્યતા

વૈજ્ઞાનિક આંકડાઓ અનુસાર, ઉત્તર હિંદ મહાસાગરમાં બંગાળની ખાડી ચક્રવાતી પ્રવૃત્તિઓનું મુખ્ય કેન્દ્ર રહી છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અરબ સાગરમાં પણ વાવાઝોડાંની પ્રવૃત્તિઓમાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. વર્ષ ૨૦૧૮ અને ૨૦૧૬ દરમિયાન અરબ સાગરમાં સરખામણીએ વધુ વાવાઝોડાં જોવા મળ્યાં હતાં.આની સીધી અસર ભારતના પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંને કિનારા પર પડી શકે છે. બંગાળની ખાડીમાંથી સર્જાતી સિસ્ટમ ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુ સહિતના પૂર્વ કિનારાના વિસ્તારને અસર કરી શકે છે, જ્યારે અરબ સાગરમાં બનતી મજબૂત સિસ્ટમ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ કાંઠાના અન્ય વિસ્તારો માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. કોઈપણ ચોક્કસ વાવાઝોડાંની અસર તેના માર્ગ અને તેની તીવ્રતા પર નિર્ભર કરે છે.

કાંઠાના રાજ્યો માટે સતત મોનિટરિંગ જરૂરી

વાવાઝોડાની સ્થિતિમાં ઝડપી પવન ઉપરાંત ભારે વરસાદ, સમુદ્રમાં ઊંચા મોજાં, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં જળબલાકાર અને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં સમુદ્રના પાણી જમીન તરફ ધસી આવવાનું જોખમ રહે છે. માછીમારો અને સમુદ્રમાં કામ કરતા લોકો માટે સમયસર મળતી ચેતવણી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. આવી સૂચનાઓ ભારતીય હવામાન વિભાગ(IMD)ની સત્તાવાર ચેતવણીઓ સૌથી વધુ મહત્વની રહેશે. સંભવિત વાવાઝોડાંની દિશા, તીવ્રતા અને તટ સાથે અથડાવાની શક્યતાઓ અંગેની માહિતી હવામાન સિસ્ટમ સક્રિય થયા પછી વધુ સ્પષ્ટ થતી હોય છે.

શું ત્રણ મોટા વાવાઝોડાં આવવા નિશ્ચિત છે?

ના. ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક માહિતીના આધારે ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બરને વાવાઝોડાં માટે સક્રિય સિઝન ગણવામાં આવે છે, પરંતુ કોઈ એક સિઝનમાં નિશ્ચિતપણે ત્રણ અતિ શક્તિશાળી વાવાઝોડાં આવશે જ, એવો દાવો ત્યારે જ થઈ શકે જ્યારે સંબંધિત સત્તાવાર પૂર્વાનુમાન કે અભ્યાસ તેની સ્પષ્ટ પુષ્ટિ કરે. આથી દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે અત્યારે સૌથી જરૂરી બાબત એ છે કે તેઓ સત્તાવાર હવામાન ચેતવણીઓ પર નજર રાખે, સ્થાનિક તંત્રના નિર્દેશોનું પાલન કરે અને કટોકટીની સ્થિતિ માટે જરૂરી તૈયારીઓ રાખે.

રિપોર્ટમાં ૧૯૮૨થી ૨૦૨૫ સુધી ઉત્તર હિંદ મહાસાગરમાં ચોમાસા પછીની સિઝનમાં આવેલા ચક્રવાતોની સંખ્યા અને તેમના PDIનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે, જે દરમિયાન પદી સરેરાશ ૭.૧૫±૧૦ નોટ્સ ક્યુબ રહી હતી. જ્યારે ૨૦૨૬ના ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બરમાં તે વધીને ૧૩.૦૬±૧૦ નોટ્સ ક્યુબ સુધી પહોંચવાનું અનુમાન છે, એટલે કે આ વખતે માત્ર વાવાઝોડાંની સંખ્યા જ નહીં, પરંતુ પવનની ઝડપ અને વાવાઝોડું તાકાત સમી સુધી ટકી રહે તેમ પણ અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે. આ ચોક્કસ અનુમાન તૈયાર કરવા માટે વાતાવરણ અને સમુદ્રની અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓ સાથે જોડાયેલા આશરે ૪૦ વર્ષના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. જાન્યુઆરીથી ઓગસ્ટ સુધી મળેલી માહિતીના આધારે ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બરની 'પોસ્ટ મોન્સૂન સિઝન'માં વાવાઝોડું બનવાની શક્યતાઓ અને તેની સંભવિત તાકાત પર અસર કરતા વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે.