=> લોકવાયકા : જમીનથી ઊંચા સુરક્ષિત સ્થાને ચાર ઈંડા મૂક્યા

=>  ટીટોડી ઊંચા ભાગે ઈંડા મૂકે, તો તે ભારે વરસાદ અને પૂરના સંકેત આપે છે જેથી ઈંડા સુરક્ષિત રહે

સિટી ન્યૂઝ@રાજકોટ

લોકવાયકા મુજબ ટીટોડીના ઈંડા મૂકવાની જગ્યા અને દિશા પરથી આગામી ચોમાસાના વરતારા નક્કી થતા હોય છે. આ વર્ષે ટીટોડીએ ખોખરા વિસ્તારમાં જમીનથી ઊંચા સુરક્ષિત સ્થાને એટલે કે પથરાળ જમીન પર ચાર ઈંડા મૂક્યા છે. ગ્રામીણ વિજ્ઞાન અને જ્યોતિષીઓ માને છે કે જો ટીટોડી ઊંચા ભાગે ઈંડા મૂકે, તો તે ભારે વરસાદ અને પૂરના સંકેત આપે છે જેથી ઈંડા સુરક્ષિત રહે. હવે પ્રકૃતિના આ સંકેતો કેટલા સાચા ઠરે છે, તે આવનારો સમય જ બતાવશે. ગુજરાતમાં ચોમાસાની સત્તાવાર શરૂઆત થાય તે પહેલાં જ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કુદરતી સંકેતોના આધારે વરસાદના વરતારા જોવાની પરંપરા શરૂ થઈ ગઈ છે. ચાલુ વર્ષે ખોખરા વિસ્તારમાં ટીટોડી પક્ષી દ્વારા ઈંડા મૂકવાની જે જગ્યા પસંદ કરવામાં આવી છે, તેને લઈને સ્થાનિકો અને કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા લોકોમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે. લોકવાયકા મુજબ, ટીટોડીના ઈંડાની સંખ્યા, તેની દિશા અને સ્થાન પરથી આપણું ચોમાસું કેવું રહેશે તેનો સચોટ અંદાજ મેળવી શકાય છે. આ વર્ષે ખોખરાના પથરાળ વિસ્તારમાં, જમીનથી નોંધપાત્ર ઊંચાઈ પર આવેલા એક સુરક્ષિત સ્થાને ટીટોડીએ ૪ ઈંડા મૂક્યા છે. સામાન્ય રીતે આ પક્ષી ખુલ્લા ખેતરોમાં કે નીચાણવાળા ભાગોમાં ઈંડા મૂકતું હોય છે, પરંતુ આ વખતે ઊંચા પથરાળ ભાગ પર ઈંડા જોવા મળતા ચિંતાનો માહોલ સર્જાયો છે.

લોકમાન્યતા શું કહે છે?

ગામડાંઓમાં એક રસપ્રદ માન્યતા છે કે ટીટોડી (Lapwing) તેના ઈંડા કેવી રીતે મૂકે છે તે પરથી વરસાદ વિશે અંદાજ લગાવવામાં આવે છે:

• ઈંડા ઊંચી જગ્યાએ હોય $rightarrow$ વધુ વરસાદ પડશે

• ઈંડા નીચી કે સમતળ જગ્યાએ હોય $rightarrow$ ઓછો વરસાદ

• ઈંડાનો મુકાવટ દિશા બદલતો હોય $rightarrow$ પવન અને વરસાદની દિશા બદલાશે

આ માન્યતા પાછળનું તર્ક

• ટીટોડી જમીન પર જ ગૂંથ બનાવે છે

• તે પરિસ્થિતિ પ્રમાણે ઈંડા સુરક્ષિત જગ્યાએ મૂકે છે

• વરસાદ, પાણી ભરાવા અને પવનથી બચવા માટે તે "સ્માર્ટ" સ્થાન પસંદ કરે છે

• એથી લોકો માને છે કે પક્ષી કુદરતી રીતે આગાહી કરે છે.

વિજ્ઞાન શું કહે છે?

• આ ખાતરીપૂર્વકનું વૈજ્ઞાનિક પુરાવું નથી

• પણ પક્ષીઓનું વર્તન ઘણીવાર હવામાનથી પ્રભાવિત હોય છે

• એટલે આ માન્યતા અનુભવ આધારિત (folk observation) ગણાય

ટૂંકમાં

• ટીટોડીના ઈંડા પરથી વરસાદનો અંદાજ લગાવવો રસપ્રદ છે, પણ તેને પૂર્ણ સચોટ આગાહી તરીકે માનવું યોગ્ય નથી.