સિટી ન્યુઝ @ પણજી

બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેન્ચે એસઆઈઆર (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામો હટાવવાની અને ફોર્મ 8 નકારવાની મનસ્વી પદ્ધતિ અંગે ચૂંટણી પંચને ભારે ફટકાર લગાવી છે. બેન્ચે કડક શબ્દોમાં ટકોર કરી હતી કે પંચનો મૂળ અને મુખ્ય ઉદ્દેશ નાગરિકો મતદાન કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, અને આ મહત્વપૂર્ણ ઉદ્દેશને ક્યારેય અવગણી શકાય નહીં. ન્યાયાલયની આ સખત પ્રતિક્રિયાથી ચૂંટણી તંત્રની કામગીરી સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.

જસ્ટિસ વાલ્મીકિ મેનેઝેસ અને જસ્ટિસ અમિત એસ. જામસાંડેકરની બેન્ચે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે આ એસઆઈઆર પ્રક્રિયા અત્યંત પરેશાન કરનારી છે અને તેમાં પ્રક્રિયા કાયદાના કાયદાકીય નિયમોને બદલે માત્ર સોફ્ટવેરની મર્યાદાઓ મુજબ કામ કરવાની સ્થિતિ ક્યારેય ઊભી થવી જોઈએ નહીં. કોઈપણ નાગરિક કે મતદારનું નામ યાદીમાંથી કાયમી ધોરણે હટાવતાં પહેલાં તેને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની યોગ્ય તક મળવી અનિવાર્ય છે.

આ સમગ્ર વિવાદ સાંતા ક્રૂઝ વિધાનસભા ક્ષેત્રના એક પરિવારના 6 સભ્યો સાથે જોડાયેલો છે, જેઓ એ જ વિસ્તારમાં અન્ય ઘરમાં સ્થળાંતરિત થયા બાદ સરનામું બદલવા માટે ફોર્મ 8 ભરી ચૂક્યા હતા, છતાં એસઆઈઆર પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમના નામ યાદીમાંથી ગાયબ કરી દેવાયા હતા. કોર્ટે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે જે વ્યક્તિ જૂના સરનામેથી અન્યત્ર જઈ ચૂકી છે, તેની પાસેથી એ જ જૂના સરનામાનું સર્વે ફોર્મ ભરવાની અપેક્ષા કેવી રીતે રાખી શકાય.

ચૂંટણી પંચ તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ઓટોમેટેડ સોફ્ટવેરમાં સર્વે ફોર્મ વગર ફોર્મ 8 આપમેળે નામંજૂર થઈ જાય છે અને નિયમો મુજબ ફોર્મ 6 ભરવાનો વિકલ્પ રહેલો છે. જોકે, કોર્ટે પંચની આ યાંત્રિક પ્રણાલીને આડે હાથ લેતા પૂછ્યું કે અરજીઓને તાત્કાલિક ફગાવી દેવાને બદલે પડતર કેમ રાખી શકાતી નથી, જેથી કોઈ નિર્દોષ મતદારનો મતદાન કરવાનો પવિત્ર અધિકાર છીનવાઈ ન જાય.

કોર્ટે ટાંક્યું હતું કે મતદાર યાદીને સતત અપડેટ રાખવાની જવાબદારી પ્રશાસનની છે અને જન્મ-મૃત્યુના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને યાદી શુદ્ધ રાખવી જોઈએ. આ પ્રક્રિયામાં અન્યાયનો ભોગ બનતા સામાન્ય નાગરિકોની સમસ્યાઓ ઉકેલવા માટે હાઇકોર્ટે આગામી 5 ઑક્ટોબરે વધુ સુનાવણી હાથ ધરવાનું નક્કી કર્યું છે, જ્યાં આ મામલે વધુ વિસ્તૃત દલીલો રજૂ થશે.

ચૂંટણી પંચ અને લોકશાહી અધિકારો

મતદાર યાદીની ચોકસાઈ અને પારદર્શિતા લોકશાહીના અસ્તિત્વ માટે અત્યંત જરૂરી છે. ટેકનોલોજી અને સોફ્ટવેરની ખામીઓના કારણે નાગરિકોના મતાધિકારનું હનન થવું અક્ષમ્ય છે, અને ન્યાયાલય દ્વારા લેવાયેલા પગલાં પ્રજાના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે.