• વિશાળ ગોળાકાર પાંદડાં અને અનોખા ફૂલ જાણીતા

• ડૉ. એસ. કે. સિંહ દ્વારા માહિતી અપાઈ

• છેલ્લા બે વર્ષથી સતત પ્રયાસો કરવામાં આવતા

સિટી ન્યુઝ @ દેહરાદૂન

દક્ષિણ અમેરિકાના એમેઝોન બેસિનની અત્યંત પ્રસિદ્ધ અને વિશાળ જળ-વનસ્પતિ 'વિકટોરિયા એમેઝોનિકા' નો છોડ પ્રથમ વખત શિવાલિક હિમાલયની પવિત્ર ધરતી પર સફળતાપૂર્વક ઉગાડવામાં આવ્યો છે. ભારતીય વનસ્પતિ સરવેક્ષણ (BSI), દેહરાદૂન ખાતે આવેલી આ દુર્લભ અને આકર્ષક જલીય વનસ્પતિમાં પ્રથમ વખત સફળતાપૂર્વક ફૂલ ખીલ્યું છે. વિશાળ ગોળાકાર પાંદડાં અને અનોખા ફૂલ માટે જાણીતી આ વનસ્પતિ વિશ્વભરની અસાધારણ જળ-વનસ્પતિઓમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે.

ભારતીય વનસ્પતિ સરવેક્ષણના કાર્યાલય પ્રમુખ ડૉ. એસ. કે. સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, આ છોડને હિમાલયના વાતાવરણમાં વિકસાવવા માટે છેલ્લા બે વર્ષથી સતત અને સઘન પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા હતા. આખરે વૈજ્ઞાનિક ડૉ. અંબર શ્રીવાસ્તવની સખત મહેનત અને પ્રયાસોથી ઉત્તરાખંડમાં પહેલીવાર આ છોડનું સફળતાપૂર્વક પુષ્પન એટલે કે ફૂલ ખીલવવું શક્ય બન્યું છે, જેને વનસ્પતિ વિજ્ઞાન અને જલીય સંશોધનના ક્ષેત્રમાં એક મોટી સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.

'વિકટોરિયા એમેઝોનિકા' વનસ્પતિનું નામ બ્રિટનની મહારાણી ક્વીન વિક્ટોરિયાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. અનુકૂળ કુદરતી પરિસ્થિતિઓમાં તેના વિશાળ ગોળાકાર પાંદડાં આશરે 3 મીટરના વ્યાસ સુધી વિશાળ ઘેરાવા સાથે ફેલાઈ શકે છે. આ પાંદડાંની કિનારીઓ ઉપરની તરફ વળેલી હોય છે, જ્યારે તેની નીચેની સપાટી પર રહેલા અસંખ્ય કાંટા તેને જળચર પ્રાણીઓ અને શાકાહારી જીવો સામે કુદરતી સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.

આ છોડના પાંદડાં એટલા મજબૂત હોય છે કે તેના પર નાનું બાળક પણ બેસી શકે છે એટલી વજન સહન કરવાની તેની ક્ષમતા હોય છે. ઉષ્ણકટિબંધીય જળચર છોડ હોવા છતાં તેને ઉત્તરાખંડની ઠંડી આબોહવા અને સંવર્ધન કેન્દ્રમાં કુત્રિમ રીતે અનુકૂળ વાતાવરણ પૂરું પાડીને ઉગાડવામાં આવ્યો છે, જે વૈજ્ઞાનિકોની દીર્ઘદ્રષ્ટિ અને સંશોધન કુશળતાનો ઉત્તમ નમૂનો છે.

વનસ્પતિ જગતમાં આ પ્રકારના સફળ પ્રયોગોથી પર્યાવરણ અને જૈવવિવિધતાના સંવર્ધનને નવું બળ મળે છે. દેશના પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ અને વનસ્પતિશાસ્ત્રીઓ માટે આ ઘટના અત્યંત ઉત્સાહવર્ધક સાબિત થઈ છે અને સંશોધનના નવા દ્વાર ખોલી રહી છે.

વનસ્પતિ સંશોધન અને કુદરતી અજાયબીઓ

કુદરતી વનસ્પતિઓની વિવિધ પ્રજાતિઓનો અભ્યાસ અને તેનું સંરક્ષણ કરવું એ પૃથ્વીના પર્યાવરણીય સંતુલન માટે અત્યંત આવશ્યક છે. વૈજ્ઞાનિકોના સમર્પિત પ્રયાસોથી દુર્લભ વનસ્પતિઓને નવા ક્ષેત્રોમાં જીવંત રાખી શકાય છે.