Loading Please Wait !!!
નવરાત્રિના નવ દિવસમાં મનની ચક્ર યાત્રા શૈલપુત્રીથી સિદ્ધિદાત્રી સુધીના નવ સ્વરૂપો

  • યોગિક પરંપરામાં ચક્ર જાગૃતિનું મોટું રહસ્ય

  • ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનાર માતાના સ્વરૂપો

  • દસમી ઓક્ટોબરે પ્રકાશિત વિશેષ ધાર્મિક અહેવાલ

 સિટી ન્યુઝ @ રાજકોટ

હિન્દુ ધર્મમાં અતિ પવિત્ર ગણાતા નવરાત્રિના નવ દિવસો દરમિયાન માતા દુર્ગાનાં નવ અલગ-અલગ સ્વરૂપો શૈલપુત્રી, બ્રહ્મચારિણી, ચંદ્રઘંટા, કુષ્માંડા, સ્કંદમાતા, કાત્યાયની, કાલરાત્રિ, મહાગૌરી અને સિદ્ધિદાત્રીની વિધિવત અને ક્રમશઃ પૂજા અર્ચના કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર માતાજીનાં આ તમામ નવ સ્વરૂપો અત્યંત કલ્યાણકારી છે અને પોતાના શરણમાં આવનાર ભક્તોનાં તમામ દુઃખો તથા સંકટોને દૂર કરનારાં છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન માત્ર ઉપવાસ કે બાહ્ય પૂજા જ નહીં, પરંતુ સાધકનું આંતરિક મન પણ વિશેષ યોગિક પરંપરાઓ અનુસાર અલગ-અલગ ચક્રમાં સ્થિત થતું હોય છે.

યોગિક અને આધ્યાત્મિક પરંપરામાં એવું માનવામાં આવે છે કે નવરાત્રિના નવ દિવસ દરમિયાન કરવામાં આવતી દેવી ઉપાસનાથી શરીરના સૂક્ષ્મ ઉર્જા કેન્દ્રો એટલે કે ચક્રો જાગૃત થાય છે. જેમ-જેમ દેવીના એક-એક સ્વરૂપની આરાધના આગળ વધે છે, તેમ-તેમ સાધકનું મન મૂલાધાર ચક્રથી શરૂ કરીને ઉપરના સ્તરે આવેલા વિવિધ ચક્રો તરફ પ્રયાણ કરે છે. આ પ્રક્રિયાથી સાધકને માનસિક શાંતિ, એકાગ્રતા અને દિવ્ય ઊર્જાની અનુભૂતિ થાય છે, જે તેના આધ્યાત્મિક વિકાસ માટે અત્યંત આવશ્યક ગણવામાં આવે છે.

પ્રથમ નોરતે શૈલપુત્રીની આરાધના સાથે સાધનાનો આરંભ થાય છે, જે મનને સ્થિરતા અને મૂલાધાર ચક્ર સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે. ત્યારબાદ ક્રમશઃ બ્રહ્મચારિણી અને ચંદ્રઘંટાની ઉપાસના દ્વારા મન સ્વાધિષ્ઠાન અને મણિપૂર ચક્રમાં પ્રવેશ કરે છે. દેવીના દરેક સ્વરૂપની સાથે ચોક્કસ પ્રકારની ઊર્જા જોડાયેલી છે, જે શરીરના આંતરિક તંત્રોને સંતુલિત કરીને સાધકને ભૌતિક જગતમાંથી ઉપર ઉઠાવીને દિવ્ય ચેતના તરફ લઈ જવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે.

નવરાત્રિના મધ્ય અને અંતિમ ચરણોમાં આવતાં કુષ્માંડા, સ્કંદમાતા, કાત્યાયની, કાલરાત્રિ, મહાગૌરી અને સિદ્ધિદાત્રીની પૂજાથી અનાહત, વિશુદ્ધિ, આજ્ઞા અને સહસ્્રાર ચક્ર સુધીની યાત્રા પૂર્ણ થાય છે. આ તમામ ચક્રોની જાગૃતિથી માનવ શરીરની સુષુપ્ત શક્તિઓ જાગૃત થાય છે અને વ્યક્તિમાં સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે. આ આધ્યાત્મિક પ્રક્રિયા માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ મન અને મસ્તિષ્કને શુદ્ધ કરવાની એક વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ પણ છે.

નવરાત્રિનો આ પાવન તહેવાર આપણને બાહ્ય આડંબરથી દૂર રહીને આંતરિક શુદ્ધિ અને સાધના કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે. જો સાચી શ્રદ્ધા અને સમર્પણ ભાવથી આ નવ દિવસોમાં સાધના કરવામાં આવે, તો જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં અદ્ભુત સકારાત્મક પરિવર્તન જોવા મળે છે.

આધ્યાત્મિક સાધના અને ચક્ર જાગૃતિ

નવરાત્રિના પવિત્ર દિવસોમાં દેવી ઉપાસના અને યોગિક સાધનાથી મન અને આત્મા બંનેની શુદ્ધિ થાય છે.

પ્રથમ દિવસ: માતા શૈલપુત્રી અને મૂળાધાર ચક્ર

નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે ઘટસ્થાપના સાથે માતા શૈલપુત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. રાજા હિમાલયની પુત્રી હોવાથી તેમને શૈલપુત્રી કહેવામાં આવે છે. માતા વૃષભ પર બિરાજમાન છે. તેમના જમણા હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડાબા હાથમાં કમળ છે. તેમનું સ્વરૂપ અત્યંત મનમોહક છે. માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે સાધકનું મન મૂળાધાર ચક્રમાં સ્થિત થાય છે.

બીજો દિવસ: માતા બ્રહ્મચારિણી અને સ્વાધિષ્ઠાન ચક્ર

નવરાત્રિના બીજા દિવસે માતા બ્રહ્મચારિણીની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમના નામનો અર્થ તપનું આચરણ કરનાર એવો થાય છે. માતાનું સ્વરૂપ તેજસ્વી અને ભવ્ય છે. તેઓ જમણા હાથમાં જપમાળા અને ડાબા હાથમાં કમંડળ ધારણ કરે છે. આ દિવસે સાધકનું મન સ્વાધિષ્ઠાન ચક્રમાં સ્થિત રહે છે, એવી માન્યતા છે.

 

ત્રીજો દિવસ: માતા ચંદ્રઘંટા અને મણિપુર ચક્ર

ત્રીજા દિવસે માતા ચંદ્રઘંટાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમના મસ્તક પર અર્ધચંદ્ર હોવાથી તેમનું નામ ચંદ્રઘંટા પડ્યું છે. માન્યતા છે કે તેમના ઘંટના નાદથી નકારાત્મક શક્તિઓ દૂર થાય છે. માતા સિંહ પર સવાર છે અને તેમનું શરીર સોના જેવું તેજસ્વી છે. આ દિવસે સાધકનું મન મણિપુર ચક્રમાં સ્થિત થાય છે.

ચોથો દિવસ: માતા કુષ્માંડા અને અનાહત ચક્ર

નવરાત્રિના ચોથા દિવસે માતા કુષ્માંડાની પૂજા થાય છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, જ્યારે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં અંધકાર હતો, ત્યારે માતાએ પોતાના મંદ સ્મિતથી બ્રહ્માંડની રચના કરી હતી. આ દિવસે સાધકનું મન અનાહત ચક્રમાં સ્થિત રહે છે.

પાંચમો દિવસ: માતા સ્કંદમાતા અને વિશુદ્ધ ચક્ર

પાંચમા દિવસે માતા સ્કંદમાતાની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેઓ ભગવાન કાર્તિકેયને પોતાના ખોળામાં ધારણ કરે છે. માતાની ચાર ભુજાઓ છે અને તેમના હાથમાં કમળનાં પુષ્પો છે. તેમનું સ્વરૂપ સુખ અને શાંતિ આપનારું માનવામાં આવે છે. આ દિવસે સાધકનું મન વિશુદ્ધ ચક્રમાં સ્થિત થાય છે.

છઠ્ઠો દિવસ: માતા કાત્યાયની અને આજ્ઞા ચક્ર

છઠ્ઠા દિવસે માતા કાત્યાયનીની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમણે ઋષિ કાત્યાયનના ઘરે પુત્રી તરીકે જન્મ લીધો હોવાથી તેમનું નામ કાત્યાયની પડ્યું હતું. આ દિવસે સાધકનું મન આજ્ઞા ચક્રમાં સ્થિત રહે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, સાધકને આંતરિક તેજ અને આધ્યાત્મિક જાગૃતિનો અનુભવ થાય છે.

સાતમો દિવસ: માતા કાલરાત્રિ અને સહસ્રાર ચક્ર

સાતમા દિવસે માતા કાલરાત્રિની પૂજા થાય છે. તેમનું સ્વરૂપ ભયાનક દેખાતું હોવા છતાં કલ્યાણકારી માનવામાં આવે છે. તેમની ઉપાસનાથી નકારાત્મક શક્તિઓ અને ભય દૂર થાય છે, એવી માન્યતા છે. આ દિવસે સાધકનું મન સહસ્રાર ચક્રમાં સ્થિત થાય છે.

આઠમો દિવસ: માતા મહાગૌરી અને સોમ ચક્ર

આઠમા દિવસે માતા મહાગૌરીની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેમનો વર્ણ ગૌર હોવાથી તેમને મહાગૌરી કહેવામાં આવે છે. તેમને અન્નપૂર્ણા સ્વરૂપે પણ પૂજવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, તેમની ઉપાસનાથી પાપોમાંથી મુક્તિ અને સુખ-શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ દિવસને સોમ ચક્ર સાથે જોડવામાં આવે છે.

નવમો દિવસ: માતા સિદ્ધિદાત્રી

નવરાત્રિના છેલ્લા દિવસે એટલે કે નવમી તિથિએ માતા સિદ્ધિદાત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. તેઓ ભક્તોને સિદ્ધિ પ્રદાન કરનારાં દેવી તરીકે ઓળખાય છે. માન્યતા અનુસાર, તેમની કૃપાથી ભગવાન શિવને વિવિધ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી અને તેઓ અર્ધનારીશ્વર સ્વરૂપે પ્રગટ થયા હતા. માતા સિદ્ધિદાત્રીની ઉપાસનાથી ભક્તોની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે, એવી ધાર્મિક માન્યતા છે.