સિટી ન્યુઝ @ રાજકોટ

સનાતન હિન્દુ ધર્મમાં માનવ જીવનના જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધીના તમામ સંસ્કારો અને પરંપરાઓનું અત્યંત કડક કાનૂની અને ધાર્મિક વિધિ વિધાનપૂર્વક પાલન કરવામાં આવે છે. હિન્દુ શાસ્ત્રોના સોર્સ અને ગરુડ પુરાણ (Garud Puran) ના આધ્યાત્મિક ડેટાબેઝ મુજબ, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન થાય છે ત્યારે તેનો અંતિમ સંસ્કાર સંપૂર્ણ શાસ્ત્રોક્ત પદ્ધતિથી કરવો અનિવાર્ય છે. માનવામાં આવે છે કે જે મૃતકનો અંતિમ સંસ્કાર વિધિ અનુસાર નથી થતો, તેની આત્માને ક્યારેય મુક્તિ મળતી નથી. આ સંદર્ભમાં ગરુડ પુરાણમાં સ્પષ્ટ વહીવટી આદેશ અપાયો છે કે સૂર્યાસ્ત પછી ક્યારેય પણ અગ્નિસંસ્કાર (દાહ સંસ્કાર) કરવો જોઈએ નહીં, કારણ કે સૂર્યાસ્ત બાદ યમલોકના દ્વાર ઓપરેટ થવાની પ્રક્રિયા બદલાઈ જાય છે.

શાસ્ત્રોક્ત લોજિસ્ટિક્સ અને પર્સનલ માન્યતાઓ પર નજર કરીએ તો, જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ સૂર્યાસ્ત પછી કે રાત્રિના સમયે થાય, તો તેના શવને બીજા દિવસના સૂર્યોદય સુધી સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ જ અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે છે. ગરુડ પુરાણના રિપોર્ટ અનુસાર, રાત્રિના સમયે પૃથ્વી પર નકારાત્મક શક્તિઓ, અસુર, દાનવ અને પિશાચ વગેરે સરેઆમ વધુ સક્રિય હોય છે. આવી સ્થિતિમાં રાત્રે દાહ સંસ્કાર કરવાથી મૃત આત્માને પરલોકની યાત્રામાં અસહ્ય કષ્ટ થાય છે અને તે આગામી સમયમાં અસુર યોનિમાં જન્મ લઈ શકે છે. વળી, શાસ્ત્ર વિરૂદ્ધ જઈને અગ્નિ આપવાથી આગલા જન્મમાં આત્માને વિકલાંગતા જેવા તોતિંગ શારીરિક કે માનસિક દોષોનો સામનો કરવો પડે છે.

ધાર્મિક કંટ્રોલ રૂમની માર્ગદર્શિકા મુજબ, જો અવસાન દિવસ દરમિયાન થયું હોય તો પણ અગ્નિસંસ્કારની તમામ વિધિ સૂર્યાસ્ત પૂર્વે જ ૧૦૦% ટકા પૂર્ણ કરી લેવી એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત છે. જો કોઈ મજબૂરીમાં સૂર્યાસ્ત પછી અગ્નિસંસ્કાર કરવો પડે, તો પરિવાર અને ત્યાં હાજર લોકો પર તોતિંગ દોષ લાગે છે. આથી રાત્રે શવને ઘરમાં પવિત્ર તુલસી ક્યારે પાસે રાખી આસપાસ દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા મુજબ માનવ શરીર 5 પાંચ મુખ્ય તત્વો – પાણી, પૃથ્વી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશથી બનેલું છે, જે દાહ સંસ્કાર સમયે પોતાના મૂળ સોર્સમાં વિલીન થઈ જાય છે, પરંતુ રાત્રિના દોષને કારણે આ પ્રક્રિયા ખોરવાતા આત્મા સીધી પ્રેત લોકમાં પ્રવેશે છે.

જો કે, ગરુડ પુરાણના વહીવટી નિયમોમાં કેટલીક અત્યંત અસાધારણ અને કટોકટીભરી પરિસ્થિતિઓમાં રાત્રે અંતિમ સંસ્કાર કરવાની વિશેષ છૂટ પણ આપવામાં આવી છે. જો દેશ કે પ્રદેશમાં કોઈ ભયાનક મહામારી, વૈશ્વિક યુદ્ધ અથવા તોતિંગ કુદરતી આપત્તિ આવી હોય, જ્યાં શવને લાંબો સમય રાખવું સરેઆમ અશક્ય હોય, અથવા અકસ્માતના કારણે શવ ખૂબ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈને ઝડપથી સડી રહ્યું હોય અને સમાજમાં સંક્રમણ ફેલાવવાનો ભય હોય, ત્યારે જ રાત્રે સંસ્કાર કરી શકાય છે. પરંતુ આવી કટોકટીમાં પણ ગરુડ પુરાણના એક્ટ મુજબ 'દોષ નિવારણ સંસ્કાર' કરવો અનિવાર્ય છે, જે અંતર્ગત સૂર્યદેવની સોના, ચાંદી કે લોટની પ્રતિમૂર્તિ બનાવી શવ સાથે ચિતામાં રખાય છે.

આ પરંપરાગત નિયમોનું ઓનલાઇન મોનિટરિંગ કરતા સ્મશાન ઘાટોના કલેક્ટર કચેરી સંબધિત બોર્ડ દ્વારા પણ ડિજિટલ પોર્ટલ પર સૂચનાઓ લાઈવ રાખવામાં આવી છે જેથી ધાર્મિક લાગણીઓ દુભાય નહીં. પવિત્ર સૂર્યદેવને સાક્ષી રાખીને જ અગ્નિ આપવાની આ સનાતન વ્યવસ્થા સાયન્ટિફિક અને આધ્યાત્મિક રીતે માનવ કલ્યાણ માટે ડિઝાઇન કરાયેલી છે. પ્રશાસને અને ધાર્મિક ટ્રસ્ટોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કટોકટીના સમયે પણ શાસ્ત્રોક્ત મર્યાદાઓનું પાલન કરવું એ દરેક નાગરિકની પ્રોફાઇલનો હિસ્સો છે. આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી ભ્રષ્ટાચાર કે અંધશ્રદ્ધા ફેલાવનાર તત્વો સામે સાયબર સેલ અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર દ્વારા કડક નજર રાખવામાં આવી રહી છે.

ધાર્મિક સંસ્થાન અને અંતિમ સંસ્કાર વહીવટી માર્ગદર્શિકા

દેશના વિવિધ સ્મશાન ઘાટો અને ધાર્મિક સ્થળો પર અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા, પર્યાવરણીય નિયમોનું પાલન કરવા અને નાગરિકોની સુવિધા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંસ્કૃતિ મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ પ્રત્યેક સ્મશાન ગૃહ સંચાલક મંડળે દૈનિક અંતિમ સંસ્કારના આંકડા અને લોજિસ્ટિક્સનો સંપૂર્ણ રિપોર્ટ ઓનલાઇન કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ સબમિટ કરવો કાનૂની એક્ટ હેઠળ ફરજિયાત રહેશે જેથી ભ્રષ્ટાચાર અટકે. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે કલેક્ટર કચેરીની હેલ્થ વિંગની સક્ષમ મંજૂરી વિના મહામારીના સમયે પ્રોટોકોલનો ભંગ કરનારી એજન્સીઓ સામે એપિડેમિક એક્ટ હેઠળ કડક એફઆઈઆર (FIR) નોંધી તોતિંગ આર્થિક દંડ ફટકારી તમામ વ્યાપારી લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવામાં આવશે.