સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી : ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 'ઓપરેશન સિંદૂર' બાદ સ્થિર થયેલા રાજદ્વારી સંબંધોમાં ફરી એકવાર હિલચાલ જોવા મળી રહી છે. છેલ્લા 3 મહિનામાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે ઓછામાં ઓછી 2 વાર બેક-ચેનલ મંત્રણાઓ યોજાઈ હોવાના અહેવાલ છે. આ બેઠકો કતાર અને અન્ય એક એશિયન દેશની રાજધાનીમાં ગુપ્ત રીતે યોજવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલનું કાર્યાલય આ સમગ્ર પ્રક્રિયાથી વાકેફ છે અને ઓપરેશન સિંદૂરના 1 વર્ષ પછી સત્તાવાર સંપર્ક વિના આ પ્રકારનો આ પ્રથમ પ્રયાસ છે.

આ ગુપ્ત મંત્રણાઓમાં બંને દેશોના નિવૃત્ત સૈન્ય જનરલો અને પૂર્વ રાજદ્વારીઓએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. હાલમાં બંને દેશો વચ્ચે કટોકટી વ્યવસ્થાપન માટે કોઈ મજબૂત પ્રણાલી ઉપલબ્ધ નથી, જે આ પુનર્વિચાર પાછળનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી માત્ર DGMO સ્તરે મંગળવારે યોજાતી સાપ્તાહિક હોટલાઇન વાતચીત જ એકમાત્ર સંપર્કનું માધ્યમ હતું, પરંતુ ભવિષ્યમાં કોઈ આતંકવાદી હુમલાની સ્થિતિમાં તણાવ વધતો અટકાવવા માટે એક મજબૂત ગુપ્ત ચેનલ ખુલ્લી રહેવી જરૂરી હોવાનું સરકારી વર્તુળો માને છે.

ભારત સરકારના ઉચ્ચ સ્તરીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાને પણ આ પ્રકારની મંત્રણાઓ માટે ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. ભારત પોતાની જૂની સ્થિતિ પર કાયમ છે કે આતંકવાદ અને સંવાદ સાથે ન ચાલી શકે, પરંતુ બેક-ચેનલ વાતચીતને આ સ્થિતિનું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવતું નથી. આને એક એવી પદ્ધતિ તરીકે જોવામાં આવે છે જેના દ્વારા કટોકટીના સમયે પાકિસ્તાની નેતૃત્વ સાથે સીધી વાત કરી શકાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ લાવવાને બદલે જમીની સ્તરે તણાવ ઘટાડી શકાય.

પાકિસ્તાનની વર્તમાન આંતરિક સ્થિતિ પણ આ મંત્રણાઓ માટે મહત્વની છે. પાકિસ્તાન આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરે પોતાની શક્તિમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે અને તેમને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો સંપૂર્ણ ટેકો હોવાનું મનાય છે. આવી સ્થિતિમાં, જો ભવિષ્યમાં કોઈ નવી આતંકવાદી ઘટના બને તો પાકિસ્તાન પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દબાણ લાવવું ભારત માટે પડકારજનક બની શકે છે. આથી, ભારતે પોતાના સ્તરે સીધી વાતચીતની વ્યવસ્થા જાળવવી અનિવાર્ય બની છે.

નોંધનીય છે કે, પાકિસ્તાને તાજેતરમાં જ લેફ્ટનન્ટ જનરલ મોહમ્મદ અસીમ મલિકને નવા NSA તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે, જેઓ ISI ચીફ અને NSA બંને પદ સંભાળનારા પ્રથમ અધિકારી છે. આનાથી પાકિસ્તાનની લશ્કરી અને નાગરિક સત્તાઓ એક મજબૂત નેતૃત્વ હેઠળ આવી છે. અજિત ડોભાલ દ્વારા વર્ષ 2015 થી 2018 વચ્ચે પણ બેંગકોકમાં પાકિસ્તાની સમકક્ષો સાથે આ પ્રકારની બેઠકોનો સફળ ઇતિહાસ રહ્યો છે, જે હવે ફરી એકવાર નવા સ્વરૂપે શરૂ થવાની શક્યતા દેખાઈ રહી છે.