સિટી ન્યુઝ @ વોશિંગ્ટન

અમેરિકાની અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા નેશનલ એરોનોટિક્સ એન્ડ સ્પેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન (નાસા) ના પ્રથમ હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે (એચ.એસ.ટી.) ગત 19 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ પૃથ્વીની 2,00,000 (બે લાખ) પ્રદક્ષિણાઓ સફળતાપૂર્વક પૂરી કરી લીધી છે. હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે છેલ્લાં 36 વર્ષોથી અંતરિક્ષનાં અગણિત રહસ્યો અને આશ્ચર્યોનો તાગ મેળવવામાં અત્યંત ઉજળી સફળતા હાંસલ કરી છે. નાસા દ્વારા 24 એપ્રિલ 1990ના રોજ આ ટેલિસ્કોપને પૃથ્વીથી 483 કિલોમીટરના અંતરે અંતરિક્ષમાં તરતું મૂકવામાં આવ્યું હતું, જેનો મુખ્ય હેતુ બ્રહ્માંડના સતત અને ઝડપી વિસ્તારનો ગહન અભ્યાસ કરવાનો હતો.

ગેલેક્સીઓ એકબીજાથી સતત દૂર જઈ રહી છે તેવું અદભુત સંશોધન કરનાર મહાન અમેરિકન ખગોળશાસ્ત્રી એડવીન હલબના સન્માનમાં આ ટેલિસ્કોપનું નામ હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ રાખવામાં આવ્યું છે. છેલ્લાં 36 વર્ષોથી આ ટેલિસ્કોપે પૃથ્વીથી અતિ દૂર આવેલી આકાશગંગાઓ, નિહારીકાઓ, સૌર મંડળો અને સૂર્યમંડળ બહારના ગ્રહોની યાદગાર શોધો કરી છે. નાસાના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર જ્યારે આ ટેલિસ્કોપ પૃથ્વીથી અત્યંત દૂરના એક સુપરનોવા એટલે કે સૂર્ય કરતાં પાંચથી છ ગણા મોટા તારાના મૃત્યુ વખતે થતા વિસ્ફોટનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યું હતું, ત્યારે તેણે પૃથ્વીની બે લાખ પ્રદક્ષિણાઓ પૂરી કરી હતી.

બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે આ સમય દરમિયાન પૃથ્વી ફરતે આઠ અબજ કિલોમીટરનો અતિ દીર્ઘ પ્રવાસ પણ પૂરો કર્યો છે. અત્યંત ગૌરવની બાબત એ છે કે હબલે તેની 36 વર્ષીય યાત્રા દરમિયાન અનંત અને અફાટ બ્રહ્માંડમાં 17 લાખ પ્રકારનાં વિવિધ નિરીક્ષણો કરીને ખગોળવિશ્વને અદભુત છબીઓની અમૂલ્ય ભેટ આપી છે. હબલ હજુ પણ વર્ષ 2030ના અંત સુધી કાર્યરત રહે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે, અને તે અંતરિક્ષમાં પ્રતિ કલાક 27,000 કિલોમીટરની તીવ્ર ગતિએ ફરીને રોજના 15 ચક્કર પૂરા કરે છે.

ટાટા ઇન્સ્ટિટયુટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચ (ટી.આઈ.એફ.આર.) મુંબઈના સિનિયર ખગોળશાસ્ત્રી અને નાસા-ઇસરોના સહિયારા અનુરાધા પ્રોજેક્ટના વિજ્ઞાની ડો. મયંક વાહિયાએ જણાવ્યું હતું કે હબલના સંશોધનોથી વિશ્વભરના ખગોળશાસ્ત્રીઓને બ્રહ્માંડનાં રહસ્યોનો સાચો ખ્યાલ આવ્યો છે. જોકે આજે નાસાનું અત્યાધુનિક જેમ્સ વેબ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ પણ કાર્યરત છે, પરંતુ તે હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપના પગલે પગલે જ આગળ વધી રહ્યું છે. હબલે ડાર્ક એનર્જી, હબલ કોન્સ્ટન્ટ અને ડાર્ક મેટર જેવી પાંચ યાદગાર સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી છે.

ઇતિહાસમાં 1994ની 16 થી 22 જુલાઈ દરમિયાન શૂમેકર-લેવી-9 નામનો વિરાટ ધૂમકેતુ સૂર્યમંડળના સૌથી મોટા ગુરુ ગ્રહ સાથે પ્રચંડ ધડાકા સાથે ટકરાયો હતો, જેના 21 ટુકડા થઈ ગયા હતા. બ્રહ્માંડની તે મહાવિનાશ લીલાની પ્રત્યેક ઇમેજ હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપે જ ઝડપી હતી, જેને જોઈને પૃથ્વી પરના ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને નાગરિકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.

અંતરિક્ષ સંશોધનની મહાન સફર

માનવજાતની વૈજ્ઞાનિક જિજ્ઞાસા અને અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીના સમન્વયથી જ અજાણ્યા બ્રહ્માંડના રહસ્યો અને તેના અદ્ભુત આશ્ચર્યોનો સાચો તાગ મેળવવો કાયમ માટે શક્ય બન્યો છે.