• ટ્રાન્સફોર્મ રૂરલ ઇન્ડિયા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના અભ્યાસમાં થયો ખુલાસો

• વિકસિત દેશો સમૃદ્ધ બન્યા બાદ વૃદ્ધ થયા, જ્યારે ભારતની વસ્તી તેનાથી વિપરીત સ્થિતિમાં છે

• વૃદ્ધોમાંથી અંદાજે દસમાંથી સાત લોકો ગ્રામીણ ભારતમાં જ વસવાટ કરતા હોવાનો અંદાજ

સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

ભારત આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બનતાં પહેલાં જ 'વૃદ્ધોનો દેશ' બની જશે તેવી એક ગંભીર અને ચોંકાવનારી વાત તાજેતરના એક અભ્યાસમાં સામે આવી છે. ટ્રાન્સફોર્મ રૂરલ ઇન્ડિયા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા આ અભ્યાસ મુજબ, ભારતની વસ્તી આર્થિક સમૃદ્ધિ હાંસલ કરે તે પૂર્વે જ ઝડપથી વૃદ્ધ થઈ રહી છે, જ્યારે વિશ્વના અન્ય વિકસિત દેશો પોતાની વસ્તી વૃદ્ધ થવાની શરૂઆત થાય તે પહેલાં જ આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બની ચૂક્યા હતા. આ રિપોર્ટમાં અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે કે વર્ષ ૨૦૫૦ સુધીમાં દેશમાં ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોનું પ્રમાણ મોટું હશે અને સરેરાશ પાંચમાંથી એક ભારતીય નાગરિક ૬૦ વર્ષથી ઉપરનો હશે. આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે આ વૃદ્ધ લોકોમાંથી લગભગ દસમાંથી સાત વડીલો ગ્રામીણ ભારતમાં જ રહેતા હશે.

અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે વર્ષ ૨૦૦૧માં દરેક વૃદ્ધ વ્યક્તિની સંભાળ રાખવા માટે ઉપલબ્ધ કાર્યકારી વયના લોકોની સંખ્યા ૮.૪ હતી, જે ઘટીને વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં સરેરાશ ૫.૨ પર પહોંચી જવાનો અંદાજ છે. ભારતનું પરંપરાગત જીવન ધોરણ મુખ્યત્વે કુટુંબઆધારિત સંભાળ મોડલ પર આધારિત રહ્યું છે, પરંતુ બદલાતા સમય સાથે હવે તેના પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે. આધુનિક સમયમાં પરિવારો વિખૂટા પડી રહ્યા છે, પરિવારો અગાઉ કરતાં કદમાં નાના થઈ ગયા છે, યુવા પેઢીઓ રોજગારી અર્થે બહારના રાજ્યો કે શહેરોમાં સ્થળાંતર કરી રહી છે અને લોકોનું આયુષ્ય લંબાતું જાય છે. આમ છતાં, હજુ પણ લગભગ ૯૪ ટકા જેટલા વૃદ્ધોની સંભાળ ઘરની અંદર જ પરિવારના સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે, પરંતુ વડીલોની દેખભાળ રાખનારાઓની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે.

આ વધતી જતી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ભવિષ્યમાં વૃદ્ધ લોકોની સંભાળ અને સહાય માટે અંદાજે ૧.૧ કરોડ નવી નોકરીઓનું નિર્માણ થવાની મોટી શક્યતા રહેલી છે. આ રિપોર્ટમાં લિંગ આધારિત શ્રમ વિભાજન પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે, જેમાં જણાવાયું છે કે મહિલાઓ દરરોજ આશરે ૩૦૫ મિનિટ જેટલો સમય કોઈપણ પ્રકારના પગાર વગરના ઘરના કાર્યો અને સંભાળ પાછળ વિતાવે છે, જ્યારે પુરુષો આવા કામો માટે ખૂબ જ ઓછો સમય ફાળવે છે.

આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ દેશના સામાજિક અને આર્થિક માળખા માટે એક મોટો પડકાર બનીને ઉભરી રહી છે. જેમ જેમ વસ્તીમાં વડીલોનું પ્રમાણ વધતું જશે તેમ તેમ તેમના સ્વાસ્થ્ય, આર્થિક સુરક્ષા અને દેખભાળ માટે સરકારી અને સામાજિક સ્તરે નક્કર નીતિઓ ઘડવી અત્યંત અનિવાર્ય બનશે, જેથી ગ્રામીણ અને શહેરી બંને ક્ષેત્રોમાં વૃદ્ધોનું જીવનસહાયક તંત્ર મજબૂત બની શકે.

સામાજિક પરિવર્તન અને જનસંખ્યા

વસ્તીના વયજૂથમાં આવી રહેલા આ મોટા બદલાવને કારણે ભવિષ્યમાં કૌટુંબિક સંભાળ વ્યવસ્થા અને શ્રમ બજારમાં આવશ્યક સુધારાઓ કરવા માટે વહીવટી તંત્ર અને નીતિ ઘડવૈયાઓએ અત્યારથી જ આયોજન કરવું પડશે.