સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી 

દેશની રાજધાની દિલ્હીના પ્રતિષ્ઠિત બિકાનેર હાઉસમાં કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી અને ઉદ્યોગપતિ રોબર્ટ વાડ્રાના પુત્ર તથા આર્ટિસ્ટ-ફોટોગ્રાફર રેહાન વાડ્રાના સોલો ફોટો એક્ઝિબિશન 'No Idea Is Final' ને લઈને એક મોટો રાજકીય અને કલાત્મક વિવાદ છેડાઈ ગયો છે. પ્રદર્શન શરૂ થાય તે પહેલા જ મેનેજમેન્ટે યુવા આંદોલનોની તસવીરો હટાવવા દબાણ કર્યું હતું.

રેહાન વાડ્રાએ ગંભીર આક્ષેપ કર્યો છે કે બિકાનેર હાઉસના મેનેજમેન્ટે શો શરૂ થવાના માત્ર કલાકો પહેલાં તાજેતરના યુવા આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોનું દસ્તાવેજીકરણ કરતી આશરે 74 તસવીરો અને ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજની 2 તસવીરો હટાવવાનું અલ્ટીમેટમ આપ્યું હતું. જોકે, રેહાને રાષ્ટ્રધ્વજની તસવીરો હટાવવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો.

મેનેજમેન્ટના દબાણને કારણે નિર્ધારિત કાર્યક્રમ મુજબ શરૂ થયેલા આ પ્રદર્શનમાં દીવાલો પર માત્ર 40 જેટલી જ તસવીરો પ્રદર્શિત થઈ શકી હતી, જ્યારે 70 થી વધુ તસવીરો હટાવી લેવી પડી હતી. આ એક્ઝિબિશનમાં વાઇલ્ડલાઇફ, એબ્સ્ટ્રેક્ટ આર્ટ અને આંદોલનોની તસવીરો સામેલ છે, જે રવિવાર સુધી ચાલવાની છે.

આ ઘટના પર તીખી પ્રતિક્રિયા આપતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ અત્યંત હાસ્યાસ્પદ છે અને દેશમાં યુવાનોનો અવાજ દબાવવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે ફોટોગ્રાફ્સમાં કોઈ રાજકીય કોમેન્ટ્રી કે અપમાનજનક બાબત નહોતી, છતાં સેન્સરશિપ લગાવવામાં આવી છે અને હવે આ દેશમાં લોકશાહી રહી નથી.

રેહાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં બાકીની તસવીરો સાથે પ્રદર્શન ચાલુ રહેશે, પરંતુ હટાવવામાં આવેલી તમામ તસવીરોને જાહેરમાં પ્રદર્શિત કરવા માટે તેઓ ભવિષ્યમાં કોઈ અન્ય વૈકલ્પિક ગેલેરી કે સ્થળની પસંદગી કરશે.

કલાત્મક અભિવ્યક્તિ અને સેન્સરશિપ: લોકશાહીમાં અવાજ દબાવવાનો વિવાદ

કલા અને ફોટોગ્રાફી હંમેશાં સમાજનું દર્પણ રહી છે, જ્યાં વાસ્તવિકતાનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું એ કલાકારની સ્વતંત્રતાનો હિસ્સો ગણાય છે. બિકાનેર હાઉસ ખાતે બનેલી આ ઘટનાએ ફરી એકવાર એ સવાલ ઊભો કર્યો છે કે શું સંવેદનશીલ કે રાજકીય વિષયો પર આધારિત આર્ટવર્ક પર અંકુશ લગાવવો યોગ્ય છે? જ્યારે કલાકારોની અભિવ્યક્તિ પર કાપ મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે તે માત્ર એક વ્યક્તિગત વિવાદ નથી રહેતો, પરંતુ તે લોકશાહી અને વાણી સ્વાતંત્ર્યના મૂળભૂત અધિકારો પર ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે.