સિટી ન્યુઝ @ રાજકોટ : દિવાળીના પર્વની દિવ્ય શરૂઆત સાથે જ અનેક ધાર્મિક અને પરંપરાગત તહેવારોની ઉજવણીનો આરંભ થાય છે, જેમાં 'ગોવત્સ દ્વાદશી' અથવા 'વાસુ બારસ'નું ધાર્મિક દૃષ્ટિએ વિશેષ મહત્ત્વ રહેલું છે.

આ પર્વને બછ બારસ અને નંદિની વ્રત તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં ખાસ કરીને સંતાનની સુખાકારી, દીર્ઘાયુષ્ય અને પરિવારની સમૃદ્ધિ માટે માતાઓ દ્વારા શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત રાખવામાં આવે છે.

હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, આ વર્ષે ગોવત્સ દ્વાદશી એટલે કે વાસુ બારસનો આ પવિત્ર તહેવાર આગામી ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬, ગુરુવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે, જેની તૈયારીઓ અત્યારથી જ શરૂ થઈ ગઈ છે.

દ્વાદશી તિથિની શરૂઆત ૫ નવેમ્બરના રોજ સવારે ૧૦:૩૫ વાગ્યે થશે અને તે ૬ નવેમ્બરના રોજ સવારે ૧૦:૩૦ વાગ્યે સમાપ્ત થશે, જે દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ ગાય અને વાછરડાની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરશે.

ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસે ગાયની સેવા કરવાની સાથે ગાયનું દૂધ અને તેમાંથી બનતી ચીજવસ્તુઓનું સેવન કરવાનું વર્જિત માનવામાં આવે છે, જે વ્રતના નિયમોમાં અતિ મહત્વનું અંગ ગણાય છે.

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ગાય પૂજા અને તેનું ધાર્મિક મહત્ત્વ

સનાતન સંકૃતિમાં ગાયને 'કામધેનુ' અને 'ગોમાતા' તરીકે પૂજવામાં આવે છે, જે સમસ્ત જીવસૃષ્ટિ અને પોષણનું પ્રતીક છે. ગોવત્સ દ્વાદશી કે વાસુ બારસ જેવા તહેવારો માત્ર ધાર્મિક અનુષ્ઠાન પૂરતા સીમિત નથી, પરંતુ તે મૂગા પ્રાણીઓ પ્રત્યે પ્રેમ, સંવેદના અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાની ઉત્તમ પરંપરા છે. આધુનિક દોડધામભર્યા યુગમાં પણ આવી પ્રાચીન લોકસાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ આપણને પ્રકૃતિ અને પશુધન સાથે જોડાઈ રહેવાની પ્રેરણા પૂરી પાડે છે.

ગોવત્સ દ્વાદશી 2026 શુભ મુહૂર્ત

ગોવત્સ દ્વાદશીના દિવસે ગાય અને વાછરડાની પૂજા માટે સાંજનો સમય શુભ માનવામાં આવે છે.

- તારીખ: 5 નવેમ્બર 2026, ગુરુવાર

- દ્વાદશી તિથિ શરૂ: સવારે 10:35 વાગ્યે

- દ્વાદશી તિથિ પૂર્ણ: 6 નવેમ્બરે સવારે 10:30 વાગ્યે

- પૂજાનો શુભ સમય: સાંજે 5:33થી રાત્રે 8:10 વાગ્યા સુધી

ગોવત્સ દ્વાદશી પૂજા વિધિ

=> ગોવત્સ દ્વાદશીના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો.

=> ત્યારબાદ ગાય માતા અને તેમના વાછરડાની પૂજા કરવાની તૈયારી કરો.

=> જો ઘરમાં ગાય અને વાછરડું હોય તો તેમને સુંદર રીતે શણગારો.

=> જો ગાય અને વાછરડું ન હોય તો તેમની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરીને પૂજા કરી શકાય છે.

=> ગાય અને વાછરડાના કપાળ પર હળદર અને કંકુ લગાવો.

=> ત્યારબાદ રોલી, અક્ષત, ફૂલ, ફળ, મીઠાઈ, ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરો.

=> પૂજા કર્યા પછી ગાય અને વાછરડાને મીઠો ચારો, ગોળ અને ચણા ખવડાવો.

=> આખો દિવસ વ્રત રાખીને ગાયની સેવા અને સંભાળ કરો.

=> સાંજે ફરીથી ગાય અને વાછરડાની વિધિપૂર્વક પૂજા કરો.

=> આ દરમિયાન ગોવત્સ દ્વાદશીની કથા સાંભળવી શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા પછી ભોજન ગ્રહણ કરો.

ગોવત્સ દ્વાદશીનું ધાર્મિક મહત્ત્વ

ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ગોવત્સ દ્વાદશીનું વ્રત રાખવાથી સંતાનને દીર્ઘાયુષ્ય, સુખ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ પોતાના બાળકોના સારા સ્વાસ્થ્ય અને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે આ વ્રત રાખે છે.

આ દિવસે ધનના અધિપતિ દેવતા વાસુની પૂજા કરવામાં આવતી હોવાથી તેને વાસુ બારસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. હિન્દુ ધર્મમાં ગાયને માતાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. તેથી આ પર્વ ગાય પ્રત્યે આદર, સેવા અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો અવસર પણ છે.

માન્યતા અનુસાર, વાસુ બારસના દિવસે ગાય માતાને વિશ્રામ આપવામાં આવે છે. તેથી આ દિવસે ગાયનું દૂધ અને તેમાંથી બનેલી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવો વર્જિત માનવામાં આવે છે. આ રીતે ગોવત્સ દ્વાદશીનો તહેવાર ધાર્મિક આસ્થા અને ગૌસેવાના મહત્ત્વને દર્શાવે છે.