બાળકના જન્મ પછીના પ્રથમ 6 મહિના સુધી માતાનું દૂધ સર્વોત્તમ પોષણ પૂરું પાડે છે, જેમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને હાઈડ્રેશન માટેના તમામ જરૂરી તત્વો હોય છે. જોકે, બાળક 6 મહિના પૂર્ણ કરે ત્યારબાદ તેની શારીરિક અને માનસિક જરૂરિયાતો વધવા લાગે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ તબક્કે માત્ર માતાનું દૂધ પૂરતું નથી, કારણ કે ઝડપથી વિકસતા મગજ, હાડકાં અને સ્નાયુઓને વધુ ઊર્જા, આયર્ન અને પ્રોટીનની જરૂર પડે છે. આથી જ યોગ્ય સમયે પૂરક આહાર શરૂ કરવો બાળકના યોગ્ય વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.

શરૂઆતમાં બાળકને દિવસમાં 2 થી 3 વખત અત્યંત નરમ અને સુપાચ્ય ખોરાક આપવો જોઈએ. મગની દાળ, પાતળી ખીચડી, દલિયા અથવા બાફેલા અને છૂંદેલા બટાકા, કેળા અને સફરજન જેવા ફળોથી શરૂઆત કરવી શ્રેષ્ઠ છે. ખાસ ધ્યાન રાખવું કે ખોરાક બહુ પાણી જેવો ન હોવો જોઈએ પણ થોડો ઘટ્ટ હોવો જોઈએ જેથી બાળક ગળી શકે. નવા ખોરાકનો પરિચય કરાવતી વખતે એક સમયે એક જ વસ્તુ આપવી અને 3 થી 4 દિવસ સુધી અવલોકન કરવું કે બાળકને ગેસ, ઉલટી કે એલર્જી જેવા કોઈ લક્ષણો તો નથી જણાતા ને.

જ્યારે બાળક 9 થી 12 મહિનાનું થાય ત્યારે તેના આહારમાં વધુ વિવિધતા લાવવી જોઈએ. આ ઉંમરે બાળક જાતે ખોરાક પકડવાનો પ્રયત્ન કરે છે, તેથી તેને નરમ ફળોના ટુકડા કે બાફેલા શાકભાજી આપી શકાય. દિવસમાં ત્રણ મુખ્ય ભોજન અને એક-બે વાર હળવો નાસ્તો આપવો હિતાવહ છે. આ તબક્કે સ્તનપાન ચાલુ રાખવું પણ એટલું જ જરૂરી છે કારણ કે તે પોષણનો મુખ્ય સ્ત્રોત રહે છે. બાળકને ધીમે ધીમે ચાવવાની અને સ્વાદ પારખવાની આદત કેળવવી જોઈએ.

એક વર્ષથી બે વર્ષની ઉંમર વચ્ચે બાળક પરિવારના સામાન્ય ભોજનમાં જોડાવા માટે સક્ષમ બને છે. જોકે, તેનું ભોજન ઓછું મસાલેદાર અને નાના ટુકડાઓમાં હોવું જોઈએ. આ ઉંમરે બાળકને પોતાની જાતે ખાવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ જેથી તેનામાં મોટર કૌશલ્ય વિકસે. આહારમાં અનાજ, દાળ, ફળો, શાકભાજી અને પ્રોટીનયુક્ત વસ્તુઓનો યોગ્ય સમન્વય હોવો જોઈએ. ઘરે રાંધેલું તાજું અને પૌષ્ટિક ભોજન બાળકના ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્ય માટે પાયાનું કામ કરે છે.

બાળકના આહારમાં કેટલીક વસ્તુઓ ટાળવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. વધુ પડતી ખાંડ, મીઠું, પેકેજ્ડ જ્યુસ, ચોકલેટ અને તળેલા જંક ફૂડથી બાળકને દૂર રાખવું જોઈએ. આવા પદાર્થો પોષણને બદલે નુકસાન પહોંચાડે છે અને સ્વાસ્થ્ય પર વિપરીત અસર કરે છે. યોગ્ય સમયે પૂરક ખોરાકની શરૂઆત કરવાથી બાળકનો શારીરિક વિકાસ તો સારો થાય જ છે, સાથે સાથે તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ મજબૂત બને છે. સ્વસ્થ ટેવો જ બાળકને ભવિષ્યમાં નિરોગી રાખવાની ચાવી છે.