સિટી ન્યુઝ @ પેન્સિલવેનિયા

સામાન્ય રીતે લોકો એવું માનતા હોય છે કે જે વિસ્તારમાં વરસાદ અને બરફવર્ષાનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યાંની નદીઓમાં પણ પાણીનું સ્તર હંમેશાં વધતું રહેશે. પરંતુ એક નવા અને ચોંકાવનારા અભ્યાસમાં એવું સામે આવ્યું છે કે વાસ્તવિકતામાં એવું હંમેશાં થતું નથી. પહેલાની સરખામણીમાં વધુ વરસાદ અને બરફવર્ષા થવા છતાં દુનિયાભરની નદીઓમાં વહેતાં પાણીની માત્રા સતત ઘટી રહી છે, જે પર્યાવરણવિદો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

અમેરિકાની પ્રસિદ્ધ પેન્સિલવેનિયા સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનાં સંશોધકોએ 1951 થી 2020 વચ્ચેના લાંબા ગાળા દરમિયાન વિશ્વભરના 10,000 થી વધુ નદી સ્ત્રોતોમાં થયેલા વરસાદ અને નદીનાં વહેણ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક આંકડાઓનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો હતો. આ સંશોધનમાં આશ્ચર્યજનક બાબત એ બહાર આવી કે લગભગ એક-તૃતીયાંશ નદીઓમાં વરસાદ કે બરફવર્ષામાં થયેલા ફેરફાર અને નદીમાં પાણીનાં વહેણ વચ્ચે કોઈ પણ પ્રકારનો સીધો સંબંધ જોવા મળ્યો નથી.

અભ્યાસના રિપોર્ટ મુજબ, આજે દુનિયાની 10 ટકાથી વધુ નદીઓનું વહેણ ભારે વરસાદ અથવા બરફવર્ષા થયા પછી પણ ઘટી ગયું છે. આ અસામાન્ય સ્થિતિ પાછળનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ આપણી પૃથ્વી પર સતત બદલાતું જતું જળવાયું ચક્ર (ક્લાઇમેટ સાયકલ) છે. પૃથ્વી પર તાપમાન સતત વધવાની સાથે જ કુદરતી પાણીના ચક્રમાં ભારે ઉથલપાથલ થઈ રહી છે, જેના કારણે જળ સંસાધનોનું સંતુલન બગડી રહ્યું છે.

આજના સમયમાં દુનિયાના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ ખૂબ જ ઝડપી અને ઓછા સમયમાં ધોધમાર વરસી જાય છે, જ્યારે બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબો સમય સુધી દુષ્કાળની સ્થિતિ વધી રહી છે. વળી, વધતાં જતા વૈશ્વિક તાપમાનના કારણે બાષ્પીભવનનું પ્રમાણ પણ ખૂબ જ વધી જાય છે, જેથી વરસાદનું પાણી નદીઓમાં પહોંચવાને બદલે મોટો હિસ્સો વાતાવરણમાં પાછો જતો રહે છે. નદીઓમાં વહેતા પાણી પર માટી, ઝાડ-છોડની ઘનતા અને ભૂગર્ભ જળ જેવા અન્ય ઘણાં ભૌગોલિક પરિબળોની પણ ઊંડી અસર પડતી હોય છે.

કુદરતી સંસાધનોના અનિયંત્રિત ઉપયોગ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે પાણીની ઉપલબ્ધતા સામે મોટું સંકટ ઊભું થઈ રહ્યું છે. જો સમયસર યોગ્ય જળ વ્યવસ્થાપન અને પર્યાવરણીય પગલાં નહીં ભરવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં માનવજાતે ગંભીર પાણીની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

પર્યાવરણીય સંતુલન અને જળ સંરક્ષણ

ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને બદલાતી આબોહવા પૃથ્વીના જળ ચક્રને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કરી રહી છે. નદીઓના પ્રવાહને બચાવવા અને પાણીનું સંચોધન કરવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે નક્કર પગલાં ભરવા અત્યંત આવશ્યક છે.