સિટી ન્યુઝ @ નવી દિલ્હી

ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક લિમિટેડ (PPBL) ને શેડ્યુલ્ડ બેંકોની સત્તાવાર યાદીમાંથી અધિકૃત રીતે હટાવી દીધી છે. બેંકનું બેંકિંગ લાયસન્સ અગાઉ રદ કરવામાં આવ્યા બાદ સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા આ મહત્વપૂર્ણ પગલું ઉઠાવવામાં આવ્યું છે. રિઝર્વ બેંકે અગાઉ એપ્રિલ 2026 માં પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકનું બેંકિંગ લાયસન્સ રદ કરી દીધું હતું, જેના કારણે હવે તેની નિયમનકારી પ્રક્રિયા અંતર્ગત આ નવી જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

આ કડક નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ આપતા RBI એ જણાવ્યું હતું કે બેંકની કામગીરી અને સંચાલનથી થાપણદારોના (ડિપોઝિટર્સના) હિતો ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ રહ્યા હતા. સેન્ટ્રલ બેંકના રિપોર્ટ અનુસાર, આ બેંક લાયસન્સની શરતો અને બેંકિંગ નિયમોનું પાલન કરવામાં પણ નિષ્ફળ રહી હતી. આ ગંભીર અનિયમિતતાઓને પગલે પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકની બેંકિંગ કામગીરી કાયમી ધોરણે બંધ કરવાની પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવી હતી અને RBI દ્વારા બેંકને બંધ કરવા માટે હાઈકોર્ટેમાં અરજી પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી.

પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક પર આરબીઆઈની આ કાર્યવાહી કોઈ અચાનક લેવાયેલો નિર્ણય નહોતો, કારણ કે સેન્ટ્રલ બેંકે જાન્યુઆરી 2024 માં જ આ બેંક પર અનેક પ્રકારના વ્યાપારી પ્રતિબંધો લાદી દીધા હતા. બાદમાં ગ્રાહકોને તેમની ઉપલબ્ધ બાકી રકમ (બેલેન્સ) સુરક્ષિત રીતે ઉપાડવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ નવી ડિપોઝિટ, ક્રેડિટ ટ્રાન્ઝેક્શન અને અન્ય ઘણી મહત્વપૂર્ણ બેંકિંગ સેવાઓ પર કડક રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. આરબીઆઈ દ્વારા માર્ચ 2024 થી બેંકની ઘણી સેવાઓ પર પ્રતિબંધ અમલી બન્યા બાદ પેટીએમના પેમેન્ટ્સ બિઝનેસમાં અન્ય ભાગીદાર બેંકોની ભૂમિકા નોંધપાત્ર રીતે વધી ગઈ હતી.

શેડ્યુલ્ડ બેંકની યાદીમાંથી હટાવવાનો સીધો અર્થ એ છે કે આવી બેંકનો સમાવેશ RBI Act, 1934 ની બીજી અનુસૂચિમાં થયેલો હોય છે અને તેને રિઝર્વ બેંક તરફથી બેંક રેટ પર લોન જેવી વિશેષ સુવિધાઓ અને ક્લિયરિંગ હાઉસનું સભ્યપદ મળે છે. પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકને આ યાદીમાંથી દૂર કરવી એ તેનું લાયસન્સ રદ થયા પછીની કાનૂની અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાનો જ એક ભાગ છે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે પીપીબીએલ હવે સામાન્ય બેંકિંગ પ્રવૃત્તિઓ ચલાવતી કોઈ અધિકૃત શેડ્યુલ્ડ બેંક રહી નથી.

આ સમગ્ર પ્રક્રિયા છતાં સામાન્ય ગ્રાહકો અને પેટીએમ યુઝર્સે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી કારણ કે પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક અને પેટીએમની અન્ય પેમેન્ટ સેવાઓ એક જ વસ્તુ નથી. પેટીએમ એપની ઘણી મુખ્ય સેવાઓ અન્ય પાર્ટનર બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા અવિરત ચાલુ રહી શકે છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટે જુલાઈ 2026 માં આ બેંકને બંધ કરવાનો અંતિમ આદેશ આપીને સત્તાવાર લિક્વિડેટરની નિમણૂક પણ કરી દીધી છે, જેથી થાપણદારોની જવાબદારીઓની પતાવટ ઝડપથી થઈ શકે.

નાણાકીય નિયમન અને બેંકિંગ ક્ષેત્ર

બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા લેવાતા કડક નિર્ણયો આર્થિક વ્યવહારોમાં પારદર્શિતા લાવે છે.