સિટી ન્યુઝ @ સુરત

સુરત શહેરની જીવાદોરી અને સંસ્કાર વારસો ગણાતી પવિત્ર તાપી નદી હાલ પોતાના અસ્તિત્વની બહુ ગંભીર અને કટોકટીભરી લડાઈ લડી રહી છે, જેના લીધે સમગ્ર હાઇડ્રોલિક સિસ્ટમ ખોરવાઈ ગઈ છે. પ્રશાસન દ્વારા ડ્રોન કેમેરા (Drone) ના માધ્યમથી લેવામાં આવેલા તાજેતરના વિહંગમ આકાશી દ્રશ્યો સુરતની આ ભયાનક પર્યાવરણીય સમસ્યાને સરેઆમ ઉજાગર કરી રહ્યા છે. શહેરના પ્રમુખ વાલક ઇન્ટેકવેલ પરિસર પાસે તાપી નદીના પટમાં લગભગ અડધા કિલોમીટરના તોતિંગ વિસ્તારમાં જળકુંભીની અત્યંત ઘટાદાર લીલી ચાદર પથરાયેલી લાઈવ જોવા મળી છે. આ આકાશી દ્રશ્યો જોઈને સામાન્ય નાગરિકોને એવો આભાસ થાય કે અહીં કોઈ કુદરતી પ્રવાહ વહી રહ્યો નથી, પરંતુ મનપા દ્વારા કોઈ મોટું અને ભવ્ય ગ્રીન ગાર્ડન બનાવવામાં આવ્યું છે.

આ પર્યાવરણીય આપત્તિ અને જળકુંભીના અજગરી ભરડાના આંતરિક સોર્સ પર નજર કરીએ તો, જ્યારે ડ્રોન મશીને ઊંચાઈ પરથી તાપી નદીના આ ચોંકાવનારા દ્રશ્યો કેદ કર્યા, ત્યારે નદીનું પવિત્ર પાણી વનસ્પતિના લીધે ૧૦૦% ટકા સંપૂર્ણ ઢંકાઈ ગયેલું જોવા મળ્યું હતું. આ અડધા કિલોમીટર લાંબી જળકુંભીની ચાદરે નદીના કુદરતી જળ પ્રવાહને કાનૂની રીતે રૂંધી નાખ્યો છે, જેના કારણે સુરત મહાનગરપાલિકાના વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સમાં 'બેક વોશ' ની પ્રક્રિયા વારંવાર સાયન્ટિફિક રીતે કરવી પડી રહી છે. નદીમાં બેરોકટોક છોડવામાં આવતા ડ્રેનેજના ગંદા પાણીના પોષક તત્વોના લીધે જ આ વનસ્પતિ રાક્ષસી ગતિએ વધી છે અને આ ભયાનક સામ્રાજ્ય મનપા માટે હવે એક બહુ મોટું આર્થિક ભારણ પણ બની રહ્યું છે.

નદીમાં વકરેલી આ ગંભીર લોજિસ્ટિક્સ સમસ્યાની સીધી નકારાત્મક અસર હવે સુરતના લાખો નાગરિકોના કિચન અને ઘરો સુધી પહોંચી રહી છે, જે અંતર્ગત ૧ જાન્યુઆરીથી ૧૫ મે ૨૦૨૬ સુધીના ટૂંકા ગાળામાં જ સુરત મનપાના કંટ્રોલ રૂમ પર પીવાના પાણીને લગતી કુલ ૧૨,૩૮૯ જેટલી ફરિયાદો ઓનલાઇન પોર્ટલ પર નોંધાઈ ચૂકી છે. આ સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, અનેક ગીચ વિસ્તારોમાં અત્યંત ઓછા દબાણે પાણી આવવું, પીળાશ પડતું ગંદુ પાણી મળવું અને વિતરણ સમયપત્રકમાં ભારે વિલંબ થવો જેવી સમસ્યાઓ રોજિંદી બની ગઈ છે. મનપાના ચોપડે નોંધાયેલી કુલ ફરિયાદો પૈકી ૨,૧૫૬ ફરિયાદો તો માત્ર અત્યંત દૂષિત, રસાયણયુક્ત અને દુર્ગંધયુક્ત પાણીની ઓથોરિટી સમક્ષ આવી છે.

ઝોન વાઇઝ ડેટાબેઝ તપાસતા સૌથી વધુ ગંભીર અને ચિંતાજનક સ્થિતિ વરાછા વિસ્તારમાં જોવા મળી રહી છે, જે તાપી નદીના પટની એકદમ નજીક આવેલો છે. મનપાના ચોપડે નોંધાયેલી કુલ ફરિયાદોમાંથી અડધાથી વધુ એટલે કે એકલા વરાછા ઝોનમાંથી તોતિંગ ૬,૦૬૦ ફરિયાદો લાઈવ રજિસ્ટર થઈ છે, જે હેલ્થ એક્ટ હેઠળ જનઆરોગ્ય માટે મોટો ખતરો છે. આ ગંભીર મુદ્દે હાઇડ્રોલિક વિભાગના ડેપ્યુટી ઇજનેર નીતિન ચૌધરીએ બચાવ કરતા જણાવ્યું હતું કે કોઝવેનું લેવલ ડાઉન થતાં ઇરિગેશન વિભાગ પાસેથી પાણી છોડાવીએ છીએ ત્યારે ઉપરવાસમાંથી જળકુંભી ખેંચાઈ આવે છે, જેને સાફ કરવા તાકીદે ૨ બે ડીવીડી (DVD) મશીનો શિફ્ટ ડ્યુટીમાં કાર્યરત કરાયા છે. જ્યારે પૂર્વ કોર્પોરેટર મહેશભાઈ અનઘડે તંત્ર પર પ્રહાર કરતા ૯૭૨ કરોડના તાપી શુદ્ધિકરણ પ્રોજેક્ટમાં તોતિંગ ભ્રષ્ટાચાર અને ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં કમિશનખોરીના ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે.

તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, જળકુંભીના સામ્રાજ્યના કારણે પાણીમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટે છે અને હાનિકારક બેક્ટેરિયાનો ઉપદ્રવ ખૂબ વધે છે, જેનાથી ગંદા પાણીના સેવનથી નાગરિકોમાં ટાઈફોઈડ, કમળો અને કોલેરા જેવા જીવલેણ રોગોનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. પર્યાવરણવિદો માને છે કે જ્યાં સુધી નદીમાં ભળતા ગંદા પાણીના તમામ ગેરકાયદેસર ડ્રેનેજ કનેક્શન્સ એક્ટ હેઠળ સંપૂર્ણપણે સીઝ નહીં થાય, ત્યાં સુધી જળકુંભીનું સર્જન અટકશે નહીં. આ કટોકટીભરી સ્થિતિને જોતાં કલેક્ટર કચેરી અને પ્રશાસનના સાયબર સેલ દ્વારા નાગરિકોની સ્વાસ્થ્ય પ્રોફાઇલ ઓનલાઇન મોનિટર કરાઈ રહી છે અને પીવાના શુદ્ધ પાણીના સોર્સ જાળવવા માટે દરેક વિસ્તારોમાં કડક સૂચનાઓ જારી કરવામાં આવી છે.

નદી સંરક્ષણ અને જળ શુદ્ધિકરણ અંગે નવી વહીવટી માર્ગદર્શિકા

શહેરી વિસ્તારોની જીવાદોરી સમાન નદીઓમાં પ્રદૂષણ અટકાવવા, જળકુંભીના આતંકને નિયંત્રિત કરવા તેમજ નાગરિકોને શુદ્ધ પેયજળ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પર્યાવરણ અને વન મંત્રાલય તેમજ કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા એક નવી સત્તાવાર ગાઇડલાઇન જાહેર કરવામાં આવી છે. આ નવા વહીવટી નિયમ મુજબ કોઈપણ મહાનગરપાલિકા કે સ્થાનિક સંસ્થા દ્વારા નદીના પટમાં સીધા ગટરના પાણી અથવા ઔદ્યોગિક કેમિકલ્સ છોડવા પર કાનૂની એક્ટ હેઠળ સખત પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે અને તમામ વોટર પ્લાન્ટ્સના કૂલિંગ ડેટાબેઝનું સેન્ટ્રલ ઓડિટ દર મહિને ઓનલાઇન કંટ્રોલ રૂમ સમક્ષ સબમિટ કરવું ૧૦૦% ટકા ફરજિયાત રહેશે. પ્રશાસને આદેશ આપ્યો છે કે કલેક્ટર કચેરીની દેખરેખ હેઠળ નદી કિનારાના ડ્રેનેજ કનેક્શન્સનું લાઈવ ડ્રોન મોનિટરિંગ કરવું અને પર્યાવરણ ધારાનું ઉલ્લંઘન કરનારી એજન્સીઓ સામે તોતિંગ આર્થિક દંડ ફટકારી લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સીઝ કરવામાં આવશે.